İran İslam Cumhuriyeti'nin dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, ABD ile İran arasında yeniden tırmanan gerilim sırasında yaptığı açıklamada, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın imzasının 'değersiz ve geçersiz' olduğunu belirtti. Hamaney, ABD'nin nükleer anlaşmayı ihlal ettiğini ve 2015'te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) artık geçerliliğini yitirdiğini savundu.
Hamaney'den sert sözler
İran lideri Hamaney, başkent Tahran'da yaptığı konuşmada, 'ABD yönetimi anlaşmaya bağlı kalmadı. Trump'ın imzası bu nedenle değersiz ve geçersizdir' dedi. Hamaney, ABD'nin 2018'de JCPOA'dan çekilmesini ve ardından İran'a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koymasını eleştirdi. İran'ın anlaşmaya bağlı kaldığını ancak ABD'nin ihlalleri nedeniyle yükümlülüklerini azalttığını ifade etti.
Çatışmalar yeniden alevleniyor
Son haftalarda İran ile ABD arasında özellikle Basra Körfezi'nde askeri gerilim arttı. ABD Donanması'na ait gemilerin İran Devrim Muhafızları'na ait sürat tekneleriyle karşı karşıya geldiği bildirildi. Hamaney, açıklamasında bu olaylara da değinerek, 'Bölgedeki varlığımız savunma amaçlıdır. ABD'nin saldırgan tutumu kabul edilemez' dedi. İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini de artırırken, uluslararası toplum taraflara itidal çağrısı yapıyor.
İran, JCPOA kapsamında uranyum zenginleştirme seviyesini %3.67 ile sınırlamıştı ancak ABD'nin çekilmesinin ardından bu sınırı aşarak %60'a kadar zenginleştirme yaptı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), İran'ın stoklarının anlaşma sınırlarının çok üzerinde olduğunu doğruladı.
Bölgesel ve küresel yansımalar
İran'ın hamlesi, bölgesel güç dengesini de etkiliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'ın nükleer programından endişe duyuyor. ABD Başkanı Joe Biden, yönetiminin JCPOA'ya dönme niyetinde olduğunu ancak İran'ın da anlaşmaya tam uyum sağlaması gerektiğini söyledi. Hamaney ise anlaşmaya dönüş için ABD'nin tüm yaptırımları kaldırması şartını öne sürdü.
Uzmanlar, taraflar arasındaki güvensizliğin derinleştiğini ve diplomatik çözümün zorlaştığını belirtiyor. İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesi, nükleer silah üretimine kısa bir mesafe bırakacak seviyeye ulaştı. Ancak İran, nükleer silah geliştirme niyetinde olmadığını yineliyor. Bu gerilim, petrol fiyatlarında dalgalanmaya ve bölgedeki güvenlik endişelerinin artmasına neden oldu.
Bağımsız değerlendirme: İran ile ABD arasındaki bu yeni kriz, önceki yıllardaki yumuşama dönemlerinin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor. Trump döneminin tek taraflı adımları, İran'da Batı'ya duyulan güveni sarsmış durumda. Biden yönetiminin diplomasiye öncelik verme söylemi, sahadaki gerilimler nedeniyle pratikte karşılık bulamıyor. İran'ın iç politikasında Hamaney'in sözleri belirleyici olduğu için, Tahran'ın ABD ile müzakerelere dönmesi kısa vadede mümkün görünmüyor. Bu durum, Orta Doğu'da yeni bir istikrarsızlık dalgasını tetikleyebilir.
