Türkiye sermaye piyasaları tarihi bir rekora imza attı. Bu yılın ilk sekiz ayında 34 şirketin halka arzı sonucunda toplam 83.8 milyar lira büyüklüğünde bir kaynak sağlandı. Böylece daha önce 2021 yılında ulaşılan 50 milyar liralık rekor, neredeyse yüzde 68 oranında artırılarak tarihin en yüksek seviyesine çıkarıldı. Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) aldığı kararlar ve özellikle kamu şirketlerinin arz sürecine ağırlık vermesi, bu artışta temel belirleyici oldu. Yıl sonuna kadar yoğun bir arz takvimi beklenirken, piyasa uzmanları rekorun devam edebileceği görüşünde.
Rekorun perde arkası
2023 yılının Ocak-Ağustos döneminde halka arz edilen 34 şirketin toplam büyüklüğü 83.8 milyar lira olarak gerçekleşti. Bu rakam, önceki yıllara göre ciddi bir sıçramaya işaret ediyor. 2022'nin aynı döneminde 14 şirket halka arz edilerek yaklaşık 10 milyar lira toplanmıştı. Geçen yılın tamamında ise 52 şirket halka arz ile 77 milyar lira kaynak bulmuştu. Bu yıl sadece sekiz ayda ulaşılan büyüklük, geçen yılın tamamını yaklaşık yüzde 8.8 oranında geride bıraktı. Özellikle kamu sermayeli büyük kuruluşların halka arzı, arz hacmini artıran en önemli faktör olarak öne çıkıyor.
Halka arzlarda gözlenen bu yoğun ilgi kesintisiz sürüyor. Enerji, finans, savunma, lojistik ve teknoloji sektörlerinden şirketler yatırımcıların karşısına çıkıyor. Vatandaşlar ise artan şirket arzına paralel olarak bireysel başvuru sayılarında da rekor seviyelere ulaştı. Merkezi Kayıt Kuruluşu verilerine göre, 2023 yılı başında 1.2 milyon olan bireysel yatırımcı sayısı, Ağustos sonu itibarıyla 8.1 milyona yükseldi. Bu artış, halka arzlara olan yatırımcı ilgisinin ne derece geniş kitlelere yayıldığını gözler önüne seriyor.
SPK'nın rolü ve kamu şirketlerinin etkisi
Bu rekorun sağlanmasında en kritik rolü Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) üstlendi. Kurul, halka arz başvurularına hız vererek süreci kolaylaştıran düzenlemelere imza attı. Özellikle kamu kontrollü şirketlerin özelleştirilmesi kapsamındaki arzlar, SPK'nın öncelikli gündemi haline geldi. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı verilerine göre, 2023 yılı özelleştirme gelirleri hedefinin büyük bir kısmı halka arzlardan elde edilmeye çalışılıyor. Bu kapsamda enerji, havacılık ve finans sektörlerinde faaliyet gösteren dev şirketlerin arzı, büyük miktarda fon girişine kapı araladı. Kamuya ait şirketlerin yanı sıra Anadolu'daki köklü aile şirketleri de halka arz için sırada bekliyor.
SPK'nın onay süreçlerindeki hızlılık, şirketlerin zamanında arz edilmesini sağlayarak piyasadaki likiditeyi artırıyor. Ayrıca güçlü gelen talep sayesinde arz büyüklükleri de yukarı çekildi. Bazı halka arzlarda talep, arz büyüklüğünün on katını aşarak rekor kırdı. Yatırımcı ilgisinin sürmesi SPK tarafından geliştirilen yeni araçlar ve düzenlemelerle daha da pekiştiriliyor. Örneğin, uzun vadeli yatırımcılara verilen öncelik ve fiyat istikrarı önlemleri, orta ve uzun vadede halka arzların cazibesini artırıyor.
Yatırımcı sayısındaki artış ve perakende talebi
Halka arzlara olan ilgi, Türkiye ekonomisinde bireysel yatırımcı kültürünün gelişmesine de katkı sağladı. Geçtiğimiz yıllarda tasarruflarını döviz ve altınla değerlendiren vatandaşlar, son dönemde hisse senedi piyasasına yönelmeye başladı. Özellikle düşük nominal fiyatlı halka arzlar, küçük tasarruf sahiplerinin dikkatini çekti. Bu durum, Borsa İstanbul'daki katılımcı sayısını da olumlu etkiledi. Söz konusu eğilim, halka arzların dağıtımının tabana yayılmasına imkan tanıyabilir ve bu da piyasaların derinleşmesi açısından önemli.
Örneğin, son çeyreklerde halka arz edilen birçok şirketin bireysel yatırımcılardan gördüğü yoğun talep, hisse senetlerinin halka arz sonrası ilk haftalardaki performansını da etkiliyor. Yapılan açıklamalara göre, bazı halka arzlarda bireysel yatırımcılara düşen hisse oranı, toplam arzın yaklaşık yüzde 60'ına ulaştı. Bu da tabana yayılan katılımı gösteriyor. Bireysel yatırımcı sayısındaki artış, piyasa yapıcılığı konusunda da yeni düzenlemeleri beraberinde getirebilir.
2023 yıl sonu beklentileri ve gelecek perspektifi
Yılın ilk sekiz ayında kırılan bu rekor, yıl sonuna kadar yeni bir zirveye ulaşabilir. Piyasa çevreleri, özellikle arz için onay bekleyen birçok şirketin bulunduğuna dikkat çekiyor. Bu doğrultuda halka arz takviminin yıl sonuna kadar dolu olduğu görülüyor. Uzmanlar, 2023 yılı toplam halka arz büyüklüğünün 100-120 milyar lira aralığına ulaşabileceği tahmininde bulunuyor. Bu gelişme, şirketlerin borçlanma maliyetlerinden arındırılmış, alternatif finansman kaynaklarına erişimini kolaylaştıracak. Ancak aynı zamanda arzların başarısı, makroekonomik istikrar ve borsadaki genel seyre de bağlı.
Ekonomi yönetimi, sermaye piyasalarının geliştirilmesine yönelik reformların süreceğini belirtiyor. Orta Vadeli Program (OVP) çerçevesinde sermaye piyasalarının derinleştirilmesi hedefleniyor. Bu kapsamda halka arz teşvikleri, kurumsal yatırımcı tabanının genişletilmesi ve şirketlerin borsada daha rahat işlem görmesine yönelik adımlar atılması bekleniyor. Söz konusu gelişmeler, Türk ekonomisinin finansman ihtiyacının karşılanmasında önemli bir dinamik oluşturacak. Bu nedenle halka arzda kırılan rekor, sadece bir istatistik olmanın ötesinde ülkemizde sermaye birikiminin güç kazandığına işaret ediyor.
Türkiye'nin tasarruf açığını kapatma ve sürdürülebilir bir büyüme hedefi, halka arz gibi araçlarla giderek daha fazla destekleniyor. Ancak unutulmamalıdır ki, halka arzların yaşadığı piyasada şirketlerin kurumsal yönetim ilkelerine sıkı sıkıya bağlı kalmaları ve yatırımcıları şeffaf bilgilendirmesi büyük önem taşıyor. Böylece yatırımcı güveni kalıcı olur ve bu rekorların bir moda değil, kültür haline gelmesi sağlanır. Sermaye piyasalarında kalitenin artması, ülke ekonomisinin uluslararası alanda rekabet gücünü de yükseltecektir. Sonuç olarak, 2023 yılında halka arz alanında yaşanan bu tarihi dönüşüm, Türkiye ekonomisinin potansiyelini ortaya koyması bakımından taraflara önemli sorumluluklar yüklüyor.
