Çin, Güney Çin Denizi'nde Filipinler ile uzun süredir egemenlik ihtilafı yaşadığı Scarborough Sığı (Filipinler'de Bajo de Masinloc) çevresindeki sularda muharebe hazırlık devriyesi başlattığını açıkladı. Çin ordusu, söz konusu devriyenin 'bölgesel barış ve istikrarı korumak' amacı taşıdığını belirtirken, Filipinler yönetimi ise bu hamleyi egemenliklerine yönelik bir tehdit olarak nitelendirdi. Son gelişmeler, iki ülke arasında yıllardır süren gerginliği yeniden alevlendirdi.
Çin'in Devriye Hamlesi ve Gerekçeleri
Çin Halk Kurtuluş Ordusu'na bağlı Güney Tiyatro Komutanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, Scarborough Sığı'nın 'Çin'in doğal bir parçası' olduğu vurgulandı. Açıklamada, 'Çin, kendi egemenlik haklarını korumak için bölgede yasal ve gerekli askeri faaliyetler yürütmektedir. Muharebe hazırlık devriyesi, olası tehditlere karşı hazırlıklı olma amacı taşımaktadır' ifadelerine yer verildi. Çin tarafı, devriyenin uluslararası hukuka uygun olduğunu savunurken, Filipinler ise bu faaliyeti 'provokasyon' olarak değerlendirdi. Filipinler Dışişleri Bakanlığı, Çin'in eylemlerinin 'bölgesel istikrarı ciddi şekilde tehdit ettiğini' ve uluslararası tahkim kararlarına aykırı olduğunu açıkladı.
Scarborough Sığı: Tarihsel ve Hukuki Boyut
Scarborough Sığı, Güney Çin Denizi'nin stratejik noktalarından biri olarak balıkçılık ve potansiyel enerji kaynakları açısından önem taşıyor. 2012 yılında Çin'in sığı fiilen kontrolü ele geçirmesinin ardından Filipinler, 2013'te Lahey'deki Daimi Tahkim Mahkemesi'ne başvurmuştu. Mahkeme, 2016'da Çin'in bölgedeki tarihi hak iddialarının dayanaksız olduğuna ve Çin'in Filipinler'in münhasır ekonomik bölgesindeki faaliyetlerinin uluslararası hukuka aykırı olduğuna karar vermişti. Ancak Çin mahkeme kararını tanımadığını ve uygulamayacağını defalarca açıkladı. Bu durum, ASEAN ülkeleri ve ABD başta olmak üzere uluslararası toplumda endişeye yol açıyor.
- Filipinler, Çin'in balıkçı teknelerine yönelik tacizleri ve yapay ada inşaatları nedeniyle sık sık şikayette bulunuyor.
- ABD, Filipinler ile olan müttefiklik anlaşmaları çerçevesinde bölgeye savaş gemileri gönderiyor, ancak Çin'i doğrudan karşıya almaktan kaçınıyor.
Bölgede son dönemde artan devriye ve deniz tatbikatları, tansiyonun düşmesi yerine yükselmesine neden oluyor. Uzmanlar, her iki tarafın da geri adım atmaması durumunda küçük çaplı çatışmaların yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
Uluslararası Tepkiler ve Bölgesel Dinamikler
ABD Dışişleri Bakanlığı, Çin'in devriyesini 'istikrarsızlaştırıcı' olarak nitelendirerek, Filipinler'in egemenlik haklarına tam desteklerini yineledi. Avrupa Birliği ise tarafları diyaloğa çağırdı. ASEAN ülkeleri arasında ise net bir tutum birliği bulunmuyor; Filipinler ve Vietnam gibi ülkeler Çin karşısında daha sert bir çizgi benimserken, Kamboçya ve Laos daha ılımlı bir yaklaşım sergiliyor. Çin ise bölgedeki askeri varlığını meşru savunma hakkı olarak gördüğünü belirterek, dış müdahalelere karşı çıkıyor.
Güney Çin Denizi'ndeki bu son gelişme, küresel deniz ticaret yollarının güvenliği açısından da risk oluşturuyor. Dünya ticaretinin yüzde 30'unu oluşturan bölge, Çin'in artan deniz gücü ve iddiaları nedeniyle bir çatışma noktası olmaya devam ediyor. Bağımsız gözlemciler, Çin'in Scarborough Sığı çevresindeki devriyeleriyle uluslararası tahkim kararını görmezden geldiğini ve bölgede 'şahin' bir politika izlediğini vurguluyor. Filipinler'in elindeki diplomatik ve askeri seçenekler sınırlı olsa da, ABD ile yaptığı savunma anlaşmaları bu dengesizliği bir ölçüde gideriyor.
