Güney Çin Denizi'nde egemenlik ihtilaflarının merkezinde yer alan Sabina Sığlığı açıklarında tansiyon bir kez daha zirveye tırmandı. Bölgedeki yerel balıkçılara yakıt ikmali yapmakla görevli Filipin hükümet teknesi, Çin Sahil Güvenliği'ne ait bir gemi tarafından tehlikeli manevralarla taciz edildi ve çarpışma meydana geldi. Olayda can kaybı bildirilmedi ancak teknenin gövdesinde hasar oluştuğu öğrenildi. Filipin tarafı, olayı uluslararası hukuka aykırı bir saldırı olarak nitelendirirken Çin, bölgedeki egemenlik iddialarını sürdürdüğünü yineledi.
Çarpışmanın Ayrıntıları ve Tarafların İddiaları
Filipin Sahil Güvenlik Komutanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, olay sabah saatlerinde Filipin bayraklı "BRP Kalayaan" adlı hükümet teknesinin Sabina Sığlığı yakınlarında balıkçılara yakıt dağıtımı yaptığı sırada gerçekleşti. Çin Sahil Güvenliği'ne bağlı büyük tonajlı bir gemi, önce teknenin rotasını kesmek için ani manevralar yaptı, ardından Filipin teknesinin sancak tarafına çarptı. Filipinli yetkililer, çarpışma öncesinde Çin gemisinin su topu kullandığını ve tekneyi hedef aldığını iddia etti. Olayda Filipinli mürettebattan yaralanan olmadığı ancak teknenin seyir kabiliyetinin kısmen zarar gördüğü belirtildi.
Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, olayın ardından yaptığı yazılı açıklamada, Filipin teknesinin "Çin'in izinsiz olarak bulunduğu sularda yasadışı faaliyet yürüttüğünü" öne sürdü. Sözcü, Çin Sahil Güvenlik gemisinin "egemenliği korumak için yasal ve profesyonel müdahalede bulunduğunu" savundu. Filipin tarafı ise Sabina Sığlığı'nın kendi münhasır ekonomik bölgesi (MEB) içinde yer aldığını ve uluslararası hukuka göre egemenlik hakkına sahip olduğunu vurguladı. Manila yönetimi, olayı protesto etmek için Pekin Büyükelçiliği'ne nota verdi.
Sabina Sığlığı Neden Önemli?
Sabina Sığlığı, Güney Çin Denizi'ndeki Spratly Adaları grubunun doğusunda yer alan ve Filipinler'in batı kıyısındaki Palawan eyaletinin yaklaşık 130 deniz mili açığında bulunan bir kum bankı. Bölge, zengin balıkçılık kaynakları ve potansiyel hidrokarbon rezervleri nedeniyle stratejik öneme sahip. Filipinler, 2016'da Lahey'deki Daimi Hakemlik Mahkemesi'nin Çin'in dokuz çizgi iddiasını hukuka aykırı bulan kararını dayanak göstererek bölgedeki haklarını savunuyor. Çin ise bu kararı tanımıyor ve tarihsel haklara dayandırdığı egemenlik iddialarını sürdürüyor.
Son aylarda Sabina Sığlığı çevresinde benzer olaylar sıkça yaşanıyor. Filipinler, Çin'in bölgede yapay ada inşa etme hazırlığında olduğunu ve mercan resiflerine zarar verdiğini iddia ediyor. Çin ise bu suçlamaları reddediyor. Bölgede ayrıca Filipin donanmasına ait bir gemi ile Çin gemileri arasında geçtiğimiz aylarda yaşanan gerginlikler, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkileri germiş durumda.
Uluslararası Tepkiler ve Bölgesel Dengeler
Olayın ardından ABD, Filipinler'e desteğini yineledi. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, "Çin'in provokatif eylemlerinin bölgesel istikrarı tehdit ettiğini" belirterek, 1951 tarihli karşılıklı savunma anlaşması kapsamında Filipinler'in yanında olduklarını ifade etti. Avrupa Birliği de taraflara itidal çağrısı yaparak, uluslararası hukuka saygı gösterilmesi gerektiğini vurguladı.
Japonya ve Avustralya gibi bölge ülkeleri de endişelerini dile getirdi. ASEAN (Güneydoğu Asya Uluslar Birliği) içinde ise üye ülkeler arasında görüş ayrılıkları bulunuyor. Bazı üyeler Çin ile ekonomik ilişkilerini bozmak istemezken, Filipinler ve Vietnam gibi ülkeler daha sert bir tutum alınmasını savunuyor. Çin, ASEAN ülkeleriyle 2002'de imzalanan ve bağlayıcı olmayan "Güney Çin Denizi'ndeki Tarafların Davranışları Bildirgesi"ni hatırlatarak, sorunların ikili görüşmelerle çözülmesi gerektiğini savunuyor.
Balıkçılar ve Yerel Halk Üzerindeki Etkiler
Bölgede yaşayan balıkçılar, artan gerilim nedeniyle geçim kaynaklarının tehdit altında olduğunu söylüyor. Filipinli balıkçılar, Çin gemilerinin kendilerini bölgeden uzaklaştırmak için sık sık müdahalede bulunduğunu ve bazı durumlarda ağlarına zarar verdiğini iddia ediyor. Uluslararası deniz hukuku uzmanları, taraflar arasındaki diyaloğun güçlendirilmesi ve ortak balıkçılık yönetimi gibi güven artırıcı önlemlerin hayata geçirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Öte yandan, olayın ardından Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., ülkesinin egemenlik haklarını korumaya devam edeceğini ancak çatışmadan kaçınmak için diplomatik kanalları açık tutacaklarını açıkladı. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ise bölgede barışçıl çözümden yana olduklarını ancak egemenlik konusunda taviz vermeyeceklerini yinelemişti.
Güney Çin Denizi, yılda yaklaşık 3,4 trilyon dolar değerinde ticaretin geçtiği kritik bir su yolu. Bölgedeki istikrarsızlık, küresel tedarik zincirleri ve enerji güvenliği açısından da risk oluşturuyor. Uluslararası toplum, tarafların provokasyondan kaçınması ve diyalog yoluyla çözüm bulması çağrısında bulunuyor. Ancak mevcut koşullarda, Sabina Sığlığı ve çevresindeki gerilimin kısa vadede dinmesi zor görünüyor.
