Google'ın çatı şirketi Alphabet, Florida eyaletinde 42 milyon 'enfekte' sivrisineği doğaya salmaya hazırlanıyor. 'Kısır Böcek Tekniği' (SIT) adı verilen halk sağlığı projesi kapsamında laboratuvarda üretilen yapay sivrisinekler, küresel salgın hastalıkların önüne geçmek amacıyla kullanılacak. Proje, özellikle dengue, Zika ve chikungunya gibi virüslerin taşıyıcısı olan Aedes aegypti türüne karşı geliştirildi.
Nasıl çalışıyor?
Alphabet'in sağlık teknolojileri birimi Verily tarafından yürütülen projede, laboratuvarda yetiştirilen erkek sivrisineklere Wolbachia bakterisi enjekte ediliyor. Bu bakteri, sivrisineklerde kısırlığa yol açıyor. Salınan bu erkekler, doğadaki dişilerle çiftleştiğinde dişiler yumurtlayamıyor. Böylece sivrisinek popülasyonu zamanla azalıyor. Yöntem, böcek ilaçlarına kıyasla çevre dostu olarak değerlendiriliyor. Florida Keys bölgesinde 2021'den beri pilot uygulamalar yapılıyordu. Şimdi ise Monroe County'de 42 milyon sivrisineğin kademeli olarak salınması planlanıyor.
Geçmiş ve mevcut durum
Florida'da son yıllarda artan dang humması vakaları, yetkilileri alternatif mücadele yöntemlerine itti. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, dang her yıl 100-400 milyon kişiyi etkiliyor. Wolbachia yöntemi daha önce Avustralya, Brezilya ve Endonezya'da da denendi. Alphabet'in projesi ise ABD'de türünün en büyüğü. Şirket, sivrisineklerin genetiğini değiştirmediklerini, sadece bakteri enjekte ettiklerini vurguluyor. Bu yöntem, genetiği değiştirilmiş organizmalarla ilgili endişeleri bertaraf etmeyi amaçlıyor. Proje kapsamında yaklaşık 5 milyon dolarlık bir bütçe ayrıldığı belirtiliyor.
Çelişkiler ve tartışmalar
Yöntem, çevre örgütleri tarafından eleştiriliyor. Bazı gruplar, doğal dengenin bozulacağını ve ekosisteme zarar verilebileceğini savunuyor. Ancak bilim insanları, Aedes aegypti'nin istilacı bir tür olduğunu ve doğal ortamda önemli bir besin zinciri işlevi görmediğini belirtiyor. Florida Sağlık Bakanlığı, projeyi onaylamış durumda. Yerel halkın bir kısmı, 'sivrisinek salımı' ifadesinden rahatsız olsa da yetkililer, bu sivrisineklerin insanları sokmadığını ve sadece erkek bireylerin salındığını açıkladı. Proje, önümüzdeki iki yıl boyunca devam edecek.
Alphabet'in bu hamlesi, teknoloji şirketlerinin kamu sağlığına yönelik yatırımlarının bir örneği olarak görülüyor. Şirket, daha önce de göz hastalıkları ve kalp rahatsızlıkları için yapay zeka destekli teşhis araçları geliştirmişti. Ancak bu kez doğrudan bir biyolojik müdahale söz konusu. Bağımsız değerlendirmelere göre, sivrisinek kaynaklı hastalıklarla mücadelede bu tür yenilikçi yöntemler gelecekte daha da yaygınlaşabilir. Ancak kapsamlı çevresel etki analizlerinin yapılması ve toplumsal kabulün sağlanması kritik önem taşıyor.
