Teknoloji devi Google, aralarında Batı Nil, Zika ve Dang hummasının da bulunduğu ölümcül virüslerin yayılımını durdurmak amacıyla Kaliforniya ve Florida eyaletlerinde 32 milyon özel üretim sivrisineği doğaya salmak için federal hükümete başvurdu. Google’ın sağlık teknolojileri kolu Verily tarafından yürütülen proje, kısırlaştırılmış erkek sivrisineklerin doğaya bırakılarak üreme döngüsünün kırılmasını hedefliyor. Çevre Koruma Ajansı’na (EPA) yapılan başvuru, biyolojik mücadele yöntemlerinin en büyük ölçekli örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Proje nasıl işleyecek?
Google’ın Verily birimi, laboratuvar ortamında yetiştirilen erkek Aedes aegypti sivrisineklerini Wolbachia bakterisi ile enfekte ediyor. Bu bakteri, erkek sinekleri kısırlaştırmıyor ancak bu sineklerin dişilerle çiftleşmesi sonucu üretilen yumurtaların çatlamasını engelliyor. Doğaya salınan bu erkek sinekler, vahşi dişilerle çiftleştiğinde yumurtalar gelişemiyor ve böylece sinek popülasyonu zamanla azalıyor. Yöntem, daha önce Brezilya, Çin ve Avustralya gibi ülkelerde başarıyla test edildi.
Neden bu sivrisinekler hedef seçildi?
Aedes aegypti türü, sarıhumma, Zika, Dang humması ve Chikungunya gibi virüslerin başlıca taşıyıcısı. Küresel ısınma ve iklim değişikliğiyle birlikte bu türün yaşam alanı genişliyor. ABD’nin güney eyaletlerinde her yıl binlerce Batı Nil vakası kaydedilirken, Dang humması vakaları da giderek artıyor. Google’ın projesi, kimyasal böcek ilaçlarına alternatif olarak çevre dostu bir çözüm sunmayı amaçlıyor. EPA’nın başvuruyu onaylaması halinde salım işleme 2025 yazında başlayacak.
Tepkiler ve endişeler
Çevre örgütleri ve bazı bilim insanları, 32 milyon genetiği değiştirilmiş sineğin ekosisteme etkisinin henüz tam olarak bilinmediğini belirtiyor. Kısırlaştırma yöntemi doğal avcıları etkilemese de, hedef dışı böcek türlerinin azalmasıyla besin zincirinde bozulma olabileceği uyarısı yapılıyor. Google ise projenin yıllarca süren laboratuvar ve saha testlerinden geçtiğini, sineklerin ısırmadığını ve genetiği değiştirilmiş organizma (GDO) olmadığını vurguluyor.
Google'ın sağlık alanındaki diğer projeleri
Verily, 2015 yılında Google Life Sciences adıyla kuruldu ve diyabet için akıllı kontakt lens, Parkinson hastalığını izlemek için bileklik gibi projeler geliştirdi. Sivrisinek kontrolü projesi ise Verily'nin Debug adlı girişiminin parçası. Şirket daha önce Kaliforniya'da pilot bölgelerde 1 milyon sinek salmış ve popülasyonu %90 oranında azaltmayı başarmıştı.
Google'ın bu girişimi, teknoloji şirketlerinin halk sağlığı sorunlarına yenilikçi çözümler üretme eğiliminin bir örneği. Ancak doğaya müdahale boyutuyla etik ve ekolojik kaygıları da beraberinde getiriyor. Şirket, projenin tüm aşamalarını şeffaflıkla yürüttüğünü ve bağımsız denetçilere açık olduğunu belirtiyor. Önümüzdeki dönemde EPA'dan gelecek karar, bu tür biyolojik mücadele yöntemlerinin geleceği açısından belirleyici olacak.
