Deprem, yer kabuğundaki kırılmaların sonucu olarak ortaya çıkan bir doğa olayıdır. Ancak can ve mal kaybına yol açan asıl etken, depremin kendisi değil, insan eliyle oluşturulan yapı stoku ve kentleşme politikalarıdır. Türkiye, bir deprem ülkesi olmasına rağmen, yıllardır uygulanan yanlış imar affı, denetimsiz inşaat ve hazırlıksız afet yönetimi nedeniyle her depremde ağır bedeller ödemektedir. Siyasi otoritelerin deprem riskine karşı aldığı önlemler yetersiz kalmış, 'geç başımıza' sözü bu ihmalkarlığın sembolü haline gelmiştir.
Deprem Değil, İhmal Öldürür
Uzmanlar, Türkiye'deki yapıların büyük bir kısmının depreme dayanıklı olmadığını vurguluyor. 1999 Marmara Depremi'nden bu yana çıkarılan imar barışı ve yapı kayıt belgesi gibi düzenlemeler, kaçak yapıları yasallaştırarak riski artırmıştır. TOKİ eliyle yapılan konutların dahi bazılarında deprem yönetmeliklerine uyulmadığı ortaya çıkmıştır. Belediyelerin imar planları, müteahhitlerin kâr hırsı ve siyasi rant hesapları, can güvenliğinin önüne geçmiştir. Her deprem sonrası 'daha sıkı denetim' sözleri verilse de, bu sözler çoğu zaman kâğıt üzerinde kalmıştır.
Siyasi Sorumluluk ve Afet Yönetimi
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) gibi kurumlar, teknik kapasitelerine rağmen siyasi kararların gölgesinde kalmaktadır. Deprem öncesi hazırlık, kriz anı müdahalesi ve sonrası iyileştirme süreçlerinde koordinasyon eksikliği yaşanmaktadır. Siyasi partiler, depremi bir propaganda malzemesi haline getirirken, kalıcı çözümler üretmekten uzak durmaktadır. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde 50 binin üzerinde can kaybı yaşanmış, bu felaket siyasi ihmallerin boyutunu bir kez daha gözler önüne sermiştir. Deprem kuşağındaki bir ülkede, yapı denetim sisteminin bağımsız ve etkin işletilmesi, kentsel dönüşüm projelerinin hızlandırılması ve bilimsel veriler ışığında hareket edilmesi zorunludur.
Türkiye'nin deprem gerçeğiyle yüzleşmesi, siyasi iradenin değişmesini gerektirmektedir. Deprem değil, ihmal öldürür; ihmal ise siyasi bir tercihtir. Vatandaşların can güvenliği, her türlü siyasi çıkarın üzerinde tutulmalıdır. Aksi halde 'geç başımıza' sözü, nesiller boyu tekrarlanmaya devam edecektir.
