Uluslararası Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), 20 Haziran Dünya Mülteciler Günü'nde yayımladığı çarpıcı raporda, son beş yılda 60'tan fazla ülkeden en az 1468 gazetecinin tehdit, hapis veya ölüm riski nedeniyle sürgüne gitmek zorunda kaldığını açıkladı. Raporda, gazetecilerin sürgüne zorlandığı ülke sayısının son beş yılda iki katına çıktığı belirtilerek, basın özgürlüğüne yönelik küresel tehditlerin giderek arttığına dikkat çekiliyor. RSF, sürgün edilen gazetecilerin çoğunluğunun diktatörlükler, otoriter rejimler ve çatışma bölgelerinden geldiğini vurguluyor.
Sürgüne zorlanan gazetecilerin profili
RSF raporuna göre, sürgüne giden gazetecilerin büyük kısmı haber merkezlerinde çalışan, sansür nedeniyle işini kaybeden veya doğrudan fiziksel saldırıya uğrayan kişilerden oluşuyor. Raporda en çok sürgün veren ülkeler arasında Afganistan, Myanmar, Belarus ve Rusya öne çıkıyor. Afganistan'da Taliban'ın yönetimi ele geçirmesinin ardından yüzlerce gazeteci ülkeyi terk etmek zorunda kalırken, Myanmar'da askeri cunta, bağımsız haberciliği susturmak için gazetecilere yönelik baskıyı artırdı. Rusya'da ise Ukrayna savaşı sonrası çıkarılan sansür yasaları, bağımsız gazetecileri ya hapse ya da sürgüne zorluyor.
Sürgün nedenleri ve sonuçları
Raporda, gazetecilerin sürgün kararı almasına neden olan başlıca faktörler arasında ölüm tehditleri, tutuklanma korkusu, yasal taciz ve mesleki itibarsızlaştırma yer alıyor. Sürgün edilen gazetecilerin çoğu, bulundukları ülkede yargılanma riskiyle karşı karşıya kalırken, bir kısmı da pasaportlarına el konulması veya vizelerinin iptal edilmesi nedeniyle yeni bir ülkede sıfırdan başlamak zorunda kalıyor. RSF, sürgün edilen gazetecilerin yeni ortamlarında çalışmaya devam edebilmesi için uluslararası toplumun daha fazla destek sağlaması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca, sürgündeki gazetecilerin sıklıkla dijital tehditlere maruz kaldığı ve uzaktan çalışmanın beraberinde getirdiği izolasyonla baş etmek zorunda olduğu da raporda vurgulanıyor.
Basın özgürlüğüne küresel bakış
RSF'nin raporu, dünya genelinde basın özgürlüğünün giderek daraldığı bir dönemde yayımlandı. RSF'nin 2023 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde ülkelerin yalnızca yüzde 11'i "iyi" durumda olarak sınıflandırılırken, yüzde 38'i "zor" veya "çok zor" kategorisinde yer alıyor. Özellikle Orta Doğu, Asya ve Afrika'da gazeteciler hedef tahtasında olurken, Avrupa'da da Macaristan, Polonya ve Sırbistan gibi ülkelerde basın üzerindeki baskılar artıyor. Endekste Türkiye, 180 ülke arasında 149. sırada bulunuyor ve "zor" kategorisinde değerlendiriliyor.
RSF Genel Sekreteri Christophe Deloire, raporla ilgili yaptığı açıklamada, "Gazetecileri sürgüne zorlamak, toplumları bilgiden mahrum bırakmak ve gerçeğin üzerini örtmek anlamına geliyor. Uluslararası toplum, bu gazetecilere koruma sağlamalı ve sürgünde bile haber yapmalarına imkan tanımalıdır" dedi. Raporda, sürgündeki gazeteciler için acil bir fon oluşturulması ve ülkelerin sürgün gazetecilere vize ve çalışma izni konusunda kolaylık sağlaması çağrısı yapılıyor.
