YENİ Parti Şanlıurfa Milletvekili Mahmut Tanal, en az 15 yıl fiilen gazetecilik yapan basın mensuplarına, basın kartı şartı aranmaksızın yeşil pasaport verilmesini öngören kanun teklifini Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sundu. Teklif, gazetecilik mesleğinin fiili icrasını farklı belgelerle kanıtlayanlara da bu haktan yararlanma imkânı tanıyor. Düzenleme, basın kartı sahibi olamayan ancak uzun yıllar mesleğini sürdüren gazetecilerin seyahat özgürlüğünü kolaylaştırmayı amaçlıyor.
Teklifin ayrıntıları: 15 yıl fiili gazetecilik ve belge esnekliği
Kanun teklifinin merkezinde, gazetecilik mesleğinde en az 15 yıl fiilen çalışmış olma koşulu yer alıyor. Teklif, basın kartı bulunmayan ancak mesleki faaliyetini sürdüren kişilerin de yeşil pasaport hakkından yararlanabilmesini sağlıyor. Bu kapsamda, gazetecilik faaliyetlerinin farklı belgelerle kanıtlanabilmesi öngörülüyor. Böylece, kesintili çalışma süreleri veya basın kartı yenileme süreçlerinde yaşanan aksaklıklar nedeniyle mağduriyet yaşayan gazetecilerin önü açılıyor.
Teklifte ayrıca, gazetecilik faaliyetinin kanıtlanmasında yazılı ve görsel medya kuruluşlarından alınacak belgeler, serbest gazetecilik faaliyetlerini gösteren sözleşmeler veya meslek kuruluşlarından alınacak yazılar gibi çeşitli delillerin dikkate alınması bekleniyor. Bu esneklik, özellikle dijital mecralarda veya proje bazlı çalışan gazetecilerin hak kaybını önlemeyi hedefliyor.
Basın kartı şartı neden sorun oluyor?
Türkiye'de yeşil pasaport, belirli meslek gruplarına ve kamu görevlilerine tanınan bir ayrıcalık olarak biliniyor. Gazeteciler için yeşil pasaport hakkı, mevcut düzenlemelerde basın kartı sahipliğine bağlı. Ancak basın kartı alım süreçleri, özellikle serbest çalışanlar, emekli gazeteciler veya kesintili çalışanlar için zorlayıcı olabiliyor. Basın İlan Kurumu'nun belirlediği kriterler ve süreli kart uygulaması, bazı gazetecilerin bu haktan yararlanamamasına yol açıyor. Mahmut Tanal'ın teklifi, bu mağduriyeti gidermeyi ve mesleğin fiili icrasını esas almayı amaçlıyor.
Gazetecilik meslek örgütleri, uzun yıllar mesleğe emek vermiş kişilerin basın kartı engeline takılmasını sık sık gündeme getiriyor. Teklif, bu taleplere yanıt niteliği taşıyor. Aynı zamanda, gazetecilik faaliyetinin farklı belgelerle kanıtlanması, mesleğin çeşitliliğini ve dijital dönüşümü de dikkate alıyor.
Meclis süreci ve siyasi bağlam
Kanun teklifi, TBMM Başkanlığı'na sunulduktan sonra ilgili komisyona havale edilecek. Komisyon görüşmelerinde teklifin detayları ele alınacak. Teklifin yasalaşması için Genel Kurul'da kabul edilmesi gerekiyor. Muhalefet partisi milletvekili tarafından verilen teklifin iktidar partilerinin desteğini alıp almayacağı ise belirsizliğini koruyor. Ancak konunun gazetecilerin çalışma koşulları ve seyahat özgürlüğüyle doğrudan ilgili olması, kamuoyunda ilgi uyandırabilir.
Son yıllarda basın özgürlüğü ve gazetecilerin haklarına ilişkin tartışmalar sıkça yapılıyor. Yeşil pasaport, gazeteciler için mesleki faaliyetlerini uluslararası alanda sürdürebilmeleri açısından da önemli bir kolaylık sağlıyor. Özellikle yurt dışında düzenlenen toplantı, konferans ve haber takibi için vize süreçleriyle uğraşmak zorunda kalan gazeteciler, bu hakkın genişletilmesini talep ediyor.
Değerlendirme: Mesleki haklar ve uygulama arasındaki denge
Mahmut Tanal'ın teklifi, gazetecilik mesleğinin fiili icrasını merkeze alarak basın kartı odaklı mevcut sistemin dışına çıkıyor. Bu yaklaşım, meslektaşlar arasında eşitlik sağlama potansiyeli taşıyor. Ancak uygulamada, 15 yıllık fiili çalışmanın nasıl belgeleneceği ve hangi kurumların bu belgeleri onaylayacağı gibi soruların yanıtlanması gerekiyor. Teklifin yasalaşması halinde, gazetecilerin yeşil pasaport başvurularında daha esnek bir değerlendirme süreci işleyebilir. Yine de düzenlemenin, basın kartı sisteminin getirdiği diğer hak ve sorumluluklarla nasıl uyumlu hale getirileceği, komisyon görüşmelerinde şekillenecek. Gazetecilik örgütlerinin ve basın meslek kuruluşlarının görüşlerinin sürece dahil edilmesi, düzenlemenin kalıcılığı açısından belirleyici olacak.
