Türkiye'nin en önemli tarım ürünlerinden fındıkta ihracat rekoru kırılırken, üretici fiyatlarındaki düşüklük tartışma yaratıyor. Karadeniz Fındık ve Mamulleri İhracatçıları Birliği verilerine göre, 2024 yılının ilk dokuz ayında 252 bin ton fındık ihraç edilerek 1,8 milyar dolar gelir elde edildi. Ancak Ziraat Odası Başkanı Atakan Akça, resmi ihracat verilerine göre kabuklu fındığın kilogramının yaklaşık 307 liraya ihraç edildiğini, buna karşın üreticiden 160-170 liraya fındık alındığını belirterek, "Fındıktaki oyunu dur deyin" çağrısı yaptı.
İhracat Verileri ile Üretici Fiyatı Arasındaki Çelişki
Akça, fındık piyasasında yaşanan çarpıklığa dikkat çekerek, "Resmi olarak kabuklu fındığın kilogramı 307 liradan ihraç ediliyor. Aynı fındık, üreticiden 160-170 liraya alınıyor. Aradaki fark nerede? Bu bir oyun, haksızlık" dedi. İhracat rakamlarının yüksek olmasına rağmen, üretici fiyatlarının düşük kalmasının, piyasada spekülasyon ve aracıların kâr marjının yüksek olmasından kaynaklandığını ifade eden Akça, "Üreticinin emeği karşılığını bulmuyor. Tüccar ve ihracatçı kazanıyor, çiftçi kaybediyor" diye konuştu.
Fındıkta Yılın Değerlendirmesi
2024 yılı fındık sezonu, verim ve kalite açısından beklentileri karşıladı. Karadeniz Bölgesi'nde 2024 itibarıyla 732 bin hektar alanda 691 bin ton kabuklu fındık üretimi gerçekleştirildi. Ancak üreticiler, artan maliyetler ve düşük alım fiyatları nedeniyle zor günler geçiriyor. Ziraat Odası Başkanı, "Mazot, gübre, ilaç derken üretim maliyetleri yüzde 50'den fazla arttı. Üretici maliyetinin altında fiyata fındık satmak zorunda kalıyor" ifadelerini kullandı.
Toprak Mahsulleri Ofisi'nin Rolü
Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), fındıkta taban fiyat uygulaması yaparak piyasayı dengelemeye çalışıyor. TMO, 2024 sezonu için kabuklu fındık alım fiyatını 145 lira olarak açıklamıştı. Ancak Akça, bu fiyatın yeterli olmadığını belirterek, "TMO'nun fiyatı maliyetin altında. Üretici, TMO'ya satmak yerine piyasada daha yüksek fiyat arayışına giriyor. Ama bu kez de aracılar düşük fiyat veriyor" dedi.
Çözüm Önerileri
Akça, sorunun çözümü için fındıkta lisanslı depoculuğun yaygınlaştırılması, üretici örgütlerinin güçlendirilmesi ve doğrudan ihracatçıya satış kanallarının açılması gerektiğini vurguladı. "Üretici kooperatifleri ve birlikleri aracılığıyla fındık doğrudan ihraç edilebilirse, aradaki fark ortadan kalkar. Bu hem üreticiye hem ülke ekonomisine kazandırır" diyen Akça, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın da bu konuda daha aktif rol almasını istedi.
Fındık, Türkiye'nin dünya pazarında söz sahibi olduğu nadir tarım ürünlerinden biri. Üretimin yüzde 70'ini karşılayan Türkiye, ihracat gelirleriyle ekonomiye önemli katkı sağlıyor. Ancak üreticinin yeterli kazancı elde edememesi, bölgenin sosyal ve ekonomik yapısını olumsuz etkiliyor. Uzun vadede sürdürülebilir bir fındık politikası oluşturulmazsa, genç nüfus tarımı terk ederek kentlere göç edecek. Bu sorunun çözülmesi için tüm paydaşların bir araya gelerek adil bir fiyat mekanizması oluşturması şart.
