Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Irak'ın silahlı grupların silahsızlandırılmasına yönelik yol haritasını hayata geçirmesi durumunda Türkiye'nin Başika'daki askeri varlığını kademeli olarak azaltıp sonlandırabileceğini söyledi. Fidan, bu açıklamayı 15 Ağustos 2024'te Ankara'da düzenlenen basın toplantısında yaptı. Bakan, söz konusu adımın Irak'ın egemenliğine saygı çerçevesinde ve karşılıklı güven tesis edilerek atılacağını vurguladı.
Başika'daki Türk askeri varlığı ve yol haritası
Türkiye, 2015 yılından bu yana Irak'ın kuzeyindeki Başika bölgesinde askeri eğitim ve danışmanlık faaliyeti yürütüyor. Başika'daki Türk askeri varlığı, Irak merkezi hükümeti ile zaman zaman gerilime yol açmıştı. Fidan, Irak'ın silahlı grupların silahsızlandırılmasına yönelik yol haritasının somut adımlarla uygulanması halinde Türkiye'nin de buradaki varlığını gözden geçireceğini belirtti. "Irak'ın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygılıyız. Irak hükümeti, silahlı grupların silahsızlandırılması konusunda kararlı adımlar atarsa, biz de Başika'daki askeri varlığımızı kademeli olarak azaltabilir ve nihayetinde sonlandırabiliriz" dedi.
Fidan, bu sürecin Irak ile koordineli şekilde yürütüleceğini ve Türkiye'nin Irak'ın istikrarına katkı sağlamaya devam edeceğini ifade etti. Bakan, ayrıca Irak'ın kuzeyinde PKK varlığının sona erdirilmesinin iki ülke ilişkileri açısından kritik olduğunu hatırlattı.
Irak'ın silahsızlandırma yol haritası ve bölgesel dengeler
Irak hükümeti, geçtiğimiz aylarda ülkedeki silahlı grupların silahsızlandırılması için bir yol haritası açıklamıştı. Bu plan, özellikle Haşdi Şabi bünyesindeki bazı grupların Irak güvenlik güçlerine entegrasyonunu veya silahsızlandırılmasını öngörüyor. Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, söz konusu sürecin 2024 sonuna kadar tamamlanmasını hedeflediklerini belirtmişti. Ancak bazı grupların direnç göstermesi, yol haritasının uygulanmasını zorlaştırıyor.
Türkiye, Başika'daki varlığını PKK'ya karşı mücadele ve Irak güvenlik güçlerine eğitim desteği kapsamında meşrulaştırıyor. Irak merkezi hükümeti ise zaman zaman bu varlığı egemenlik ihlali olarak değerlendirerek çekilme çağrısı yapmıştı. Fidan'ın son açıklaması, Irak'ın silahsızlandırma hamlesine bağlı olarak Türkiye'nin esnek bir tutum alabileceğini gösteriyor.
Bölgesel yansımalar ve Türkiye'nin pozisyonu
Uzmanlar, Fidan'ın açıklamasını Türkiye'nin Irak'la ilişkilerini normalleştirme ve güven inşa etme çabası olarak yorumluyor. Türkiye, son dönemde Irak ile ekonomik ve güvenlik alanında iş birliğini artırma yönünde adımlar atıyor. Başika'daki askeri varlığın azaltılması, iki ülke arasındaki gerilimi düşürebileceği gibi, Türkiye'nin bölgesel aktörlerle diyaloğunu da güçlendirebilir. Ancak sürecin ne kadar hızlı ilerleyeceği, Irak'taki silahlı grupların tutumuna ve Irak hükümetinin kararlılığına bağlı.
Öte yandan, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki askeri varlığı, iç kamuoyunda da tartışılıyor. Muhalefet partileri, askeri varlığın süresiz olmasının risklerine dikkat çekerken, hükümet güvenlik gerekçeleriyle bu varlığın gerekli olduğunu savunuyor. Fidan'ın açıklaması, olası bir çekilme senaryosunun ilk sinyali olarak değerlendiriliyor. Başika'daki Türk askeri varlığının azaltılması, Türkiye'nin Irak'ın kuzeyindeki operasyonlarını da etkileyebilir. Ancak Bakan Fidan, PKK ile mücadelenin kararlılıkla süreceğini ve bu konuda tavizin olmayacağını sözlerine ekledi.
Irak'taki silahsızlandırma süreci, yalnızca Türkiye için değil, ABD ve İran gibi bölgesel aktörler için de yakından takip ediliyor. Irak'ın istikrarı, bölgesel güvenlik mimarisi açısından kritik. Türkiye'nin Başika'daki varlığını azaltması, Irak merkezi hükümetinin otoritesini güçlendirebilir ve ülkedeki silahlı gruplar üzerindeki baskıyı artırabilir. Ancak bu adımın, Irak'ın kuzeyindeki güç boşluğunu nasıl etkileyeceği belirsiz. Türkiye, muhtemelen Irak ile koordineli bir takvim çerçevesinde hareket edecek ve sahadaki gelişmelere göre pozisyonunu ayarlayacak. Fidan'ın açıklaması, diplomasi ve güvenlik arasında dengeli bir yaklaşımın sinyali olarak okunabilir.
Sonuç olarak, Türkiye'nin Başika'daki askeri varlığını azaltma ihtimali, Irak'ın silahsızlandırma yol haritasındaki ilerlemeye sıkı sıkıya bağlı. Fidan'ın sözleri, Türkiye'nin koşullu bir çekilme planını masaya koyduğunu gösteriyor. Bu süreç, hem ikili ilişkiler hem de bölgesel istikrar açısından yakından izlenecek.
