Gıda sektöründe serbest piyasa adı altında fiyatların ortak belirlenerek manipüle edildiği iddiaları üzerine yürütülen denetimler genişletiliyor. Rekabet Kurumu, beyaz et sektöründeki 9 firmaya denetim kayyumu atanmasının ardından süt, süt ürünleri ve kırmızı et piyasasını da yakın takibe aldı. Fahiş fiyat artışlarının önüne geçilmesi ve rekabet koşullarının yeniden tesis edilmesi amacıyla yapılacak operasyonun her an başlayabileceği belirtiliyor.
Beyaz etteki operasyon dalga yarattı
Geçtiğimiz aylarda beyaz et sektöründe faaliyet gösteren 9 büyük firmaya, fiyat manipülasyonu gerekçesiyle Rekabet Kurumu tarafından kayyum atanması sektörde şok etkisi yaratmıştı. Bu firmaların aralarında anlaşarak fiyatları ortak belirlediği, üretim miktarını sınırladığı ve tüketiciyi mağdur ettiği tespit edilmişti. Operasyon sırasında yapılan incelemelerde, şirketler arasında yazılı ve sözlü iletişim yoluyla fiyat ve üretim kotalarının belirlendiğine dair güçlü deliller elde edildi. Beyaz et denetiminin ardından benzer uygulamaların diğer gıda kalemlerinde de olabileceği ihtimali Rekabet Kurumu’nu harekete geçirdi.
Süt ve süt ürünlerinde yoğunlaşma tehlikesi
Rekabet Kurumu uzmanları, süt ve süt ürünleri piyasasında az sayıda büyük firmanın pazarın büyük bölümüne hakim olduğunu ve bu durumun fiyatların serbest piyasa koşullarında oluşmasını engellediğini belirtiyor. Türkiye’de süt üretiminin büyük bir kısmı belirli holdinglerin kontrolünde bulunuyor. Özellikle UHT süt, peynir ve yoğurt gibi temel ürünlerdeki fiyat artışları, tüketicinin alım gücünü ciddi şekilde zorluyor. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre süt ve süt ürünleri fiyatları son bir yılda yüzde 100’ün üzerinde arttı. Bu artışın arkasında girdi maliyetlerindeki yükseliş kadar, piyasada faaliyet gösteren bazı firmaların ortak fiyatlama davranışı da olduğu değerlendiriliyor.
Kırmızı etteki durum
Kırmızı et sektörü de benzer bir yapı sergiliyor. Besicilikten kesime ve perakendeye kadar zincirin her halkasında sınırlı sayıda oyuncunun bulunması, fiyatların tekelleşmeye açık hale gelmesine neden oluyor. Rekabet Kurumu, kırmızı ette de fiyatların ortak belirlenip belirlenmediğini ve üretimin yapay olarak kısılıp kısılmadığını araştırıyor. Son aylarda karkas et fiyatlarındaki hızlı yükseliş, market raflarına yansıdı ve tüketicinin tepkisini çekti. Kurum, bu süreçte gıda enflasyonu ile mücadele kapsamında önleyici tedbirleri devreye almayı planlıyor.
Operasyon an meselesi
Edinilen bilgilere göre Rekabet Kurumu, süt ve kırmızı et sektörüne yönelik ön soruşturma sürecini tamamladı. Önümüzdeki günlerde bu sektörlerde faaliyet gösteren başlıca firmalara yerinde inceleme yapılması ve gerekli görülmesi halinde kayyum atanması bekleniyor. Uzmanlar, beyaz etteki operasyonun yarattığı caydırıcı etkinin diğer sektörlerde de hissedilmesi gerektiğini vurguluyor. Rekabet Kurumu Başkanı daha önce yaptığı açıklamada, "Hiçbir firma serbest piyasa kisvesi altında tüketiciyi mağdur edemez" ifadelerini kullanmıştı. Süt ve peynirdeki fiyat artışlarının gerekçelerinin bir an önce ortaya konulması, hem tüketicinin korunması hem de sektörde sağlıklı rekabet ortamının tesisi için kritik önem taşıyor.
Bağımsız değerlendirme
Türkiye’de gıda enflasyonunun temel sebeplerinden biri, tarımsal girdi maliyetlerindeki artış ve döviz kuru dalgalanmaları olsa da, piyasa yapısındaki yoğunlaşma ve olası kartelleşme fiyatları daha da yukarı çekiyor. Rekabet Kurumu’nun beyaz etle başlattığı sıkı denetim, diğer gıda kalemlerine de yayılarak tüketici lehine bir dönüşüm yaratabilir. Ancak bu tür müdahalelerin kalıcı olması için yapısal reformların da hayata geçirilmesi gerekiyor. Gıda arz güvenliği ve rekabetçi piyasa dengesi, uzun vadeli bir politika yaklaşımı gerektiriyor.
