Ankara'nın Ayaş ilçesinde yetişen ve ünlü seyyah Evliya Çelebi'nin 17. yüzyılda yazdığı Seyahatname'de övgüyle söz ettiği Ayaş dutu, bu yıl da hasat döneminde sabahın ilk ışıklarıyla dalından özenle toplanıyor. Beyaz ve pembe renkleriyle dikkat çeken bu özel dut türü, hem lezzeti hem de tarihi geçmişiyle bölge halkının ve ziyaretçilerin ilgisini çekiyor. Ayaş Belediyesi'nin koordinasyonunda yürütülen hasat çalışmaları, yerel üreticiler tarafından geleneksel yöntemlerle devam ettiriliyor. Üreticiler, dutların sabah erken saatlerde toplanmasının lezzet ve aroma açısından büyük önem taşıdığını belirtiyor.
Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde Ayaş dutu
Evliya Çelebi, Seyahatname'sinde Ayaş ilçesinden bahsederken burada yetişen dutların şerbet gibi tatlı olduğunu ve özellikle beyaz dutun başka hiçbir yerde bu lezzette bulunmadığını yazmıştır. Tarihi kayıtlara göre, Osmanlı döneminde saray mutfağına kadar gönderilen Ayaş dutu, yüzyıllardır aynı özenle yetiştiriliyor. İlçede 300 yılı aşkın geçmişe sahip dut ağaçları bulunuyor. Her yıl haziran ortasından temmuz sonuna kadar süren hasat döneminde ağaçlar, sabahın ilk ışıklarıyla birlikte üreticiler tarafından dikkatle silkeleniyor ve toplanan dutlar hemen gölgede soğutuluyor.
Geleneksel hasat ve üretim süreci
Ayaş'ta dut hasadı, genellikle sabah saat 05.00-08.00 arasında yapılıyor. Bu saatlerde sıcaklığın düşük olması, dutların tazeliğini ve doğal şeker oranını korumasına yardımcı oluyor. Toplanan dutların bir kısmı taze olarak tüketilirken, büyük bir bölümü kurutulmak üzere hazırlanıyor. Kurutulan dutlar, kış aylarında hem kahvaltılık olarak hem de tatlı ve hamur işlerinde kullanılıyor. Ayrıca Ayaş dutu, son yıllarda pekmez, sirke ve dut pestili gibi ürünlere dönüştürülerek katma değeri artırılıyor. Kadın kooperatifleri ve küçük aile işletmeleri bu süreçte aktif rol oynuyor.
Bölge ekonomisine katkı
Ayaş dutu, coğrafi işaret tescili almasıyla birlikte markalaşma yolunda önemli adımlar attı. Yerel yönetimler, bu ürünün tanıtımı için festivaller düzenliyor ve üreticilere eğitim desteği sağlıyor. Ayaş Belediye Başkanı, dut üretiminin ilçe ekonomisi için kritik olduğunu vurgulayarak, “Ayaş dutu sadece bir meyve değil, aynı zamanda kültürel mirasımız. Evliya Çelebi'nin 350 yıl önce övdüğü bu lezzeti korumak ve gelecek nesillere aktarmak için çalışıyoruz” dedi. İlçede her yıl düzenlenen Ayaş Dut Festivali, hem yerli hem de yabancı turistlerin ilgisini çekiyor. Festival kapsamında dut yemek yarışmaları, konserler ve sergiler düzenleniyor.
Sağlık açısından önemi
Beslenme uzmanları, dutun yüksek antioksidan içeriği sayesinde bağışıklık sistemini güçlendirdiğini ve sindirim sağlığına katkı sağladığını belirtiyor. Ayaş dutu, özellikle yüksek lif oranı ve doğal şeker yapısıyla diğer dut türlerinden ayrılıyor. Uzmanlar, günde bir avuç taze veya kuru dut tüketiminin günlük vitamin ihtiyacının önemli bir kısmını karşıladığını ifade ediyor. Ayrıca dut yaprakları, geleneksel tıpta çeşitli rahatsızlıkların tedavisinde kullanılıyor.
Ayaş dutu, sadece bir tarım ürünü olmanın ötesinde, bir kültür ve tarih hazinesi olarak varlığını sürdürüyor. Evliya Çelebi'nin yüzyıllar önce dile getirdiği övgüler, bugün hala bölge halkının emeği ve tutkusuyla yaşatılıyor. Bu eşsiz lezzetin korunması ve tanıtılması, hem yerel ekonominin canlanmasına hem de Türk mutfak kültürünün zenginleşmesine katkı sağlıyor.
