Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK) verileriyle ortaya çıkan tablo, ülke genelinde esnafın büyük bir darboğazda olduğunu gösteriyor. 2024 yılının ilk beş ayında (Ocak-Mayıs) yeni açılan esnaf işyeri sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre önemli ölçüde gerilerken, kepenk kapatan işletme sayısında belirgin bir artış yaşandı. Özellikle mayıs ayında yeni işletme kurulumlarındaki sert düşüş dikkat çekerken, toplam esnaf sayısı nüfus artışının çok gerisinde kaldı. Yüksek enflasyon ve azalan talebin baskısı altındaki küçük işletmeler, ayakta kalmakta giderek zorlanıyor.
Yeni işletme kurulumlarında çakılma
TESK'in yayımladığı verilere göre, 2024 yılının ilk beş ayında yeni açılan işyeri sayısı bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 30 oranında azaldı. Bu düşüşün en belirgin olduğu ay ise mayıs oldu. Mayıs 2024'te yeni işletme kurulumları, geçen yılın aynı ayına göre yarı yarıya geriledi. Verilere göre, 2023 Ocak-Mayıs döneminde 120 bin civarında olan yeni esnaf kaydı, bu yılın aynı döneminde 85 bin seviyesine indi. Kapanan işletme sayısı ise aynı dönemde yüzde 15 artarak 70 bine yaklaştı. Yeni açılan işletmelerin büyük bölümünün gıda, perakende ve hizmet sektörlerinde olduğu, ancak bu sektörlerde bile talep yetersizliği nedeniyle birçok işletmenin faaliyetlerine son vermek zorunda kaldığı belirtiliyor.
Esnafın üzerindeki enflasyon ve talep baskısı
Uzmanlar, yeni işletme sayısındaki bu sert düşüşün temel nedenlerini yüksek enflasyon ve azalan tüketici talebi olarak sıralıyor. Enflasyonun üretici fiyatları üzerinden perakende fiyatlara yansıması, küçük işletmelerin maliyetlerini artırırken, vatandaşın alım gücündeki erime talebi daraltıyor. Ayrıca kredi faizlerinin yüksekliği ve bankaların KOBİ'lere kredi verme konusundaki isteksizliği de yeni işletme kurulumlarını caydırıyor. Tüm bu etkilerle birlikte ülke genelindeki toplam esnaf sayısı nüfus artışının oldukça gerisinde seyrediyor. Türkiye'de yaklaşık 2 milyon esnaf ve sanatkâr bulunurken, bu rakam toplam nüfusun yalnızca yüzde 2,4'üne tekabül ediyor. Oysa gelişmiş ülkelerde bu oran yüzde 10'un üzerindedir.
Kapanan işletmeler işsizliği tetikliyor
Kepenk kapatan işletmelerin artışı, beraberinde işsizliği de artırıyor. Özellikle küçük esnafın yanında çalışan bir veya iki kişi işini kaybederken, bu durum zincirleme bir etki yaratarak yerel ekonomileri olumsuz etkiliyor. TESK yetkilileri, hükümetten acil destek paketleri ve esnafa yönelik düşük faizli kredi imkanlarının genişletilmesi talebinde bulunuyor. Ankara'da esnaf temsilcileriyle yapılan toplantılarda, KDV indirimi ve kira desteği gibi somut adımların atılması gerektiği vurgulanıyor.
Bağımsız değerlendirme
Türkiye ekonomisinin temel taşlarından olan esnaf kesimi, yapısal sorunlar ve makroekonomik istikrarsızlık nedeniyle ciddi bir sınav veriyor. Yeni işletme kurma isteğinin azalması, girişimcilik ruhunun törpülendiğini ve geleceğe yönelik umutların azaldığını gösteriyor. Enflasyonla mücadele kapsamında alınan sıkı para politikalarının kısa vadede esnafı daha da zorlayacağı açık. Orta ve uzun vadede ise üretim ve istihdamı önceleyen, küçük işletmeleri koruyan bir ekonomik modelin benimsenmesi hayati önem taşıyor.
