Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil sistemi resmen sona erdi. Benzine gelmesi beklenen 12,47 TL'lik büyük zam, kademeli ÖTV düzenlemesiyle engellendi. Yeni düzenlemeye göre, benzinde ÖTV tutarı ekim, kasım ve aralık aylarında kademeli olarak artırılacak. Böylece 1 Ekim'de pompa fiyatlarına yansıyacak olan dev zam, tüketiciyi doğrudan etkilemeyecek. Karar, akaryakıt sektöründe ve tüketiciler arasında geniş yankı uyandırdı.
Eşel Mobil Nedir, Neden Kaldırıldı?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmaları dengelemek amacıyla 2018 yılında hayata geçirilmişti. Sistem, uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurundaki değişimlere bağlı olarak ÖTV tutarını otomatik olarak ayarlıyordu. Ancak son dönemde artan petrol fiyatları ve kur dalgalanmaları, sistemin sürdürülemez hale gelmesine neden oldu. Hükümet, eşel mobil sistemini askıya alarak yerine kademeli ÖTV artışı modelini getirdi. Bu yeni model, fiyat artışlarını zamana yayarak piyasa üzerindeki baskıyı azaltmayı hedefliyor.
Kademeli ÖTV Düzenlemesi Nasıl İşleyecek?
Yeni düzenlemeye göre, benzindeki ÖTV tutarı ekim ayında 2,5 TL, kasım ayında 4 TL, aralık ayında ise 5,97 TL artırılacak. Bu artışlar, pompa fiyatlarına doğrudan yansıtılmayacak; bunun yerine, ÖTV artışı ile birlikte benzine yapılması planlanan 12,47 TL'lik zam kademeli olarak uygulanacak. Böylece 1 Ekim'de benzin fiyatlarına yansıması beklenen 12,47 TL'lik zam, üç aya yayılarak tüketici üzerindeki etkisi azaltılacak. Düzenleme, 1 Ekim 2023 tarihinden itibaren geçerli olacak.
Piyasa Tepkileri ve Uzman Görüşleri
Akaryakıt sektörü temsilcileri, alınan kararın piyasada belirsizliği ortadan kaldırdığını belirtiyor. Enerji Uzmanı Dr. Ayşe Demir, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Eşel mobil sisteminin kaldırılması, aslında uzun süredir beklenen bir adımdı. Kademeli ÖTV artışı, fiyat şoklarını önleyerek tüketiciyi koruyacak. Ancak yine de akaryakıt fiyatlarındaki genel yükseliş trendi devam edecek" dedi. Demir, önümüzdeki aylarda petrol fiyatları ve döviz kuruna bağlı olarak yeni zamların gelebileceğini de sözlerine ekledi.
Tüketici dernekleri ise kararı temkinli karşıladı. Tüketici Hakları Derneği Başkanı Kemal Öztürk, "Kademeli artış, kısa vadede rahatlama sağlasa da uzun vadede akaryakıt maliyetleri artmaya devam edecek. Bu da enflasyonu ve taşıma maliyetlerini yükseltecek" ifadelerini kullandı.
Akaryakıt Fiyatlarına Etkisi Ne Olacak?
Yeni düzenleme ile birlikte, benzinin litre fiyatı 1 Ekim'de yaklaşık 2,5 TL artacak. Ancak bu artış, beklenen 12,47 TL'lik zammın çok altında. Kasım ve aralık aylarında ise sırasıyla 4 TL ve 5,97 TL'lik ÖTV artışları pompa fiyatlarına yansıyacak. Böylece yıl sonuna kadar benzin fiyatları kademeli olarak yükselecek. Motorin ve LPG'de ise herhangi bir ÖTV değişikliği öngörülmüyor.
Sektör kaynaklarına göre, eğer eşel mobil sistemi devam etseydi ve 12,47 TL'lik zam tek seferde yansıtılsaydı, benzinin litre fiyatı 40 TL'yi aşacaktı. Kademeli geçiş sayesinde bu şok önlenmiş oldu. Ancak uzmanlar, döviz kuru ve petrol fiyatlarındaki artışın sürmesi halinde yeni yılda benzer düzenlemelerin gündeme gelebileceğini belirtiyor.
Hükümetin Hedefi Ne?
Hükümet, akaryakıt fiyatlarındaki artışın enflasyon üzerindeki etkisini sınırlamayı amaçlıyor. Kademeli ÖTV artışı, bütçe gelirlerini korurken, fiyat artışlarının hane halkı üzerindeki yükünü hafifletmeyi hedefliyor. Ayrıca, seçim öncesi dönemde akaryakıt fiyatlarındaki ani yükselişin siyasi ve sosyal sonuçlarından kaçınılmak isteniyor. Ekonomistler, bu adımın kısa vadede enflasyonu düşürücü etki yapabileceğini, ancak uzun vadede maliyet baskılarının devam edeceğini vurguluyor.
Sonuç ve Beklentiler
Eşel mobil sisteminin sona ermesi ve kademeli ÖTV düzenlemesi, akaryakıt piyasasında yeni bir dönemin başlangıcı olarak yorumlanıyor. Tüketiciler, 1 Ekim'den itibaren benzin fiyatlarındaki kademeli artışı takip edecek. Uzmanlar, önümüzdeki aylarda petrol fiyatları ve döviz kurundaki gelişmelerin belirleyici olacağını belirtiyor. Hükümetin, piyasa koşullarına göre yeni önlemler alabileceği de konuşuluyor. Akaryakıt fiyatları, hem enflasyon hem de cari açık açısından kritik bir gösterge olmaya devam edecek.
