Akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmayı sınırlamak için uygulanan eşel mobil sistemi, benzinde Resmi Gazete'de yayımlanan kararla sona erdi. Böylece daha önce fiyat artışı ertelenen 12,47 liralık zam, kademeli olarak pompa fiyatlarına yansıtılacak. Karar, enerji piyasasında ve tüketici nezdinde geniş yankı uyandırdı.
Eşel mobil nedir, neden uygulanmıştı?
Eşel mobil sistemi, Brent petrol fiyatları ve dolar kurundaki hareketliliğin akaryakıt pompa fiyatlarına ani ve sert yansımasını önlemek amacıyla devreye alınmıştı. Sistem, belirli bir bandın dışına çıkan fiyat değişimlerinde zammın bir kısmının ertelenmesini, indirimlerin ise doğrudan yansıtılmasını öngörüyordu. Özellikle 2021-2023 döneminde küresel enerji krizi ve kur şokları sırasında sıkça başvurulan bir araç haline gelmişti.
Uygulama sayesinde, uluslararası piyasalarda petrol fiyatları hızla yükselirken Türkiye'de pompaya yansıyan artışın bir kısmı geri plana atılmış, böylece enflasyon üzerindeki baskının bir ölçüde hafifletilmesi hedeflenmişti. Ancak bu erteleme, biriken zamların daha sonra toplu şekilde yansıtılması riskini de beraberinde getiriyordu.
Resmi Gazete kararı ne getiriyor?
Resmi Gazete'de yayımlanan karara göre, eşel mobil sistemi benzinde artık uygulanmayacak. Bu çerçevede, sistem nedeniyle ertelenen ve pompaya yansıtılamayan 12,47 liralık zam, kademeli olarak fiyatlara eklenecek. Kademeli geçiş, tüketiciyi tek seferde yüksek bir artışla karşı karşıya bırakmamayı amaçlıyor. Sektör kaynakları, zamların belirli aralıklarla ve parçalı şekilde yansıtılacağını belirtiyor.
Kararın yalnızca benzini kapsadığı, motorin ve LPG'de mevcut uygulamanın sürüp sürmeyeceğine ilişkin net bir açıklama yapılmadığı öğrenildi. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) ve ilgili bakanlıkların konuya ilişkin detaylı bir bilgilendirme yapması bekleniyor.
Pompa fiyatlarına etkisi ne olacak?
Zamların kademeli yansıtılması, akaryakıt istasyonlarındaki fiyat tabelalarının önümüzdeki günlerde birkaç kez güncellenmesi anlamına geliyor. Benzinin litre fiyatı, mevcut seviyeye göre kademeli olarak artacak. Toplamda 12,47 liralık bir yükün ne kadarlık bölümünün hangi aralıklarla yansıtılacağı ise henüz netlik kazanmadı.
Akaryakıt sektörü temsilcileri, kademeli geçişin tüketici açısından psikolojik olarak daha yönetilebilir olduğunu, ancak toplam maliyetin kaçınılmaz olduğunu vurguluyor. Öte yandan, zamların ulaştırma, lojistik ve tarımsal üretim gibi sektörlerde maliyet artışına yol açması ve nihayetinde market raflarına yansıması bekleniyor.
Enflasyon ve tüketici üzerindeki olası yansımalar
Akaryakıt fiyatları, Türkiye'de enflasyon sepetinde doğrudan ve dolaylı etkileri olan kalemler arasında yer alıyor. Benzin fiyatındaki artış, sadece araç sahiplerini değil, toplu taşıma, kargo, gıda dağıtımı ve turizm gibi pek çok sektörü de etkiliyor. Uzmanlar, 12,47 liralık zammın tamamının yansıması halinde akaryakıt kaynaklı maliyet baskısının birkaç ay boyunca hissedileceğini belirtiyor.
Eşel mobil sisteminin sona ermesi, aynı zamanda hükümetin akaryakıt fiyatlarına müdahale konusundaki tutumunda bir değişikliğe işaret ediyor. Daha önce fiyat dalgalanmalarını yumuşatmak için kullanılan bu aracın devreden çıkması, piyasa koşullarının doğrudan pompaya yansıtılacağı bir döneme geçildiği şeklinde yorumlanıyor.
Piyasa ve siyaset cephesinde tepkiler
Karar, muhalefet partileri ve tüketici dernekleri tarafından eleştirildi. Zamların kademeli de olsa vatandaşa yükleneceği, dar gelirli kesimin alım gücünün daha da düşeceği ifade ediliyor. İktidar kanadından ise henüz resmi bir açıklama gelmedi. Enerji Bakanlığı'nın önümüzdeki günlerde konuya ilişkin bir bilgilendirme yapması bekleniyor.
Ekonomistler, eşel mobilin kaldırılmasının kısa vadede enflasyonu yukarı çekebileceğini, ancak uzun vadede piyasa mekanizmasının daha şeffaf işlemesine katkı sağlayabileceğini belirtiyor. Öte yandan, küresel petrol fiyatlarında yaşanacak olası bir düşüşün de artık doğrudan indirim olarak yansıyacağı hatırlatılıyor.
Akaryakıt istasyonları, yeni fiyat tarifesinin ne zaman yürürlüğe gireceği konusunda dağıtım şirketlerinden gelecek talimatı bekliyor. Sürücüler ise depoyu mümkün olduğunca erken doldurma eğiliminde. Önümüzdeki günlerde benzin litresinin hangi seviyeye çıkacağı, kademeli artışın hızına bağlı olarak netleşecek.
Eşel mobil uygulamasının sona ermesi, Türkiye'nin enerji fiyatlandırma politikasında bir dönemin kapanışı olarak değerlendiriliyor. Bundan sonra akaryakıt fiyatları, uluslararası piyasalardaki petrol ve kur hareketlerine göre doğrudan şekillenecek. Tüketici açısından kritik soru ise 12,47 liralık zammın ne kadar sürede ve hangi aralıklarla pompaya yansıtılacağı. Bu süreç, hem enflasyon hem de ulaşım maliyetleri açısından yakından izlenecek.
