Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Rize'de katıldığı bir programda yaptığı konuşmada yaklaşan seçimlere ilişkin önemli mesajlar verdi. Erdoğan'ın "erken seçim" vurgusu, Türkiye'nin gündemine seçim takvimini taşıdı. Peki, erken seçim kararı en geç ne zaman alınır? Kaç milletvekiliyle ve kaç gün önce belirlenir? İşte yasal çerçeve ve detaylar.
Erken Seçim Kararı İçin Anayasal Şartlar
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 116. maddesine göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) veya Cumhurbaşkanı, seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Meclis kararı için en az 360 milletvekilinin (üye tamsayısının beşte üçü) oyu gereklidir. Cumhurbaşkanı ise doğrudan seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Bu karar üzerine 60 gün içinde seçim yapılır.
Anayasa'nın ilgili maddesi şöyle der: "Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu ile seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Bu halde, Meclis genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır. Cumhurbaşkanının seçimlerin yenilenmesine karar vermesi halinde de genel seçim ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır." Yani erken seçim kararı için ya 360 milletvekilinin oyu ya da Cumhurbaşkanının kararı gereklidir.
Erken Seçim Kararı En Geç Ne Zaman Alınır?
Seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi durumunda, kararın alınmasından itibaren 60 gün içinde seçim yapılması zorunludur. Bu süre, seçim takviminin işletilmesi için oldukça kısadır. Dolayısıyla erken seçim kararının en geç ne zaman alınabileceği, mevcut seçim döneminin bitiş tarihine bağlıdır. Normal takvimde bir sonraki genel seçim 2028 yılında yapılacaktır. Ancak erken seçim kararı alınırsa, bu tarihten önce seçime gidilebilir.
Yüksek Seçim Kurulu (YSK) takvimine göre, bir seçimin yapılabilmesi için en az 60 günlük bir süreye ihtiyaç vardır. Bu süre, seçim kararının alınmasını takip eden günden itibaren başlar. Dolayısıyla erken seçim kararı, en geç seçim tarihinden 60 gün önce alınmalıdır. Örneğin, 1 Haziran 2025'te seçim yapılacaksa, karar en geç 2 Nisan 2025'te alınmalıdır.
Ancak pratikte seçim kararının daha erken alınması, siyasi partilerin hazırlıkları ve seçim kurullarının çalışmaları için önemlidir. 2018'de yapılan erken seçim öncesinde, Cumhurbaşkanı Erdoğan 18 Nisan 2018'de seçimlerin yenilenmesine karar vermiş ve seçim 24 Haziran 2018'de yapılmıştı. Aradaki süre 67 gündü.
Milletvekili Sayısı ve Süre Şartı
Erken seçim kararı için Meclis yolunu tercih edenler için gereken milletvekili sayısı 360'tır. TBMM'nin toplam üye sayısı 600'dür. Dolayısıyla üye tamsayısının beşte üçü olan 360 milletvekilinin oyu gereklidir. Bu oy, gizli oylama ile alınır. Karar yeter sayısı ise 301'dir; ancak seçimlerin yenilenmesi için 360 oy şarttır.
Cumhurbaşkanı'nın seçimlerin yenilenmesine karar vermesi halinde ise Meclis'in onayına ihtiyaç yoktur. Cumhurbaşkanı bu kararı tek başına alabilir. Ancak Cumhurbaşkanı'nın bu kararı, kendi görev süresiyle de ilişkilidir. Anayasa'ya göre, Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilirse, Cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilir. Bu durum, 2018'de yapılan anayasa değişikliğiyle getirilmiştir.
Seçim Takvimi Nasıl İşler?
Erken seçim kararı alındıktan sonra YSK, 60 günlük seçim takvimini başlatır. Bu takvimde şu aşamalar yer alır:
- Seçim kararının Resmi Gazete'de yayımlanması
- Seçmen kütüklerinin güncellenmesi
- Adaylık başvurularının alınması
- Propaganda döneminin başlaması ve bitişi
- Oy verme günü
Bu süreç, 60 gün içinde tamamlanmak zorundadır. Dolayısıyla erken seçim kararı, seçim tarihinden en az 60 gün önce alınmalıdır. Aksi halde seçim yapılamaz.
Erdoğan'ın Rize Açıklamaları ve Siyasi Yorumlar
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rize'de yaptığı konuşmada "Seçimler zamanında yapılacak" mesajı verirken, muhalefetin erken seçim çağrılarına da yanıt verdi. Erdoğan, "Erken seçim diyenler var. Bizim gündemimizde erken seçim yok. Seçimler 2028'de zamanında yapılacak" ifadelerini kullandı. Ancak siyasi kulislerde, ekonomik koşullar ve yerel seçim sonuçları nedeniyle erken seçim ihtimali tartışılıyor.
Muhalefet partileri ise erken seçim çağrılarını sürdürüyor. CHP Genel Başkanı Özgür Özel, "Erken seçim kaçınılmaz" derken, İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu da benzer açıklamalarda bulunuyor. Ancak erken seçim kararı için Meclis'te 360 oy yok. Cumhurbaşkanı'nın böyle bir kararı da şu an için gündemde değil.
Sonuç: Erken Seçim Kararı İçin İki Yol Var
Özetle, erken seçim kararı iki şekilde alınabilir: Ya TBMM'de 360 milletvekilinin oyuyla ya da Cumhurbaşkanı'nın kararıyla. Her iki durumda da seçim, kararın alınmasından itibaren 60 gün içinde yapılır. Dolayısıyla erken seçim kararının en geç seçim tarihinden 60 gün önce alınması gerekir. Mevcut siyasi konjonktürde erken seçim ihtimali düşük görünse de, siyasette dengeler hızla değişebilir. Kamuoyu, Erdoğan'ın ve diğer siyasi liderlerin açıklamalarını yakından takip ediyor.
