Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, önceki gün Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te bir araya geldi. İki liderin enerji, ticaret ve bölgesel güvenlik başlıklarını ele aldığı zirve, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Dünya basını, görüşmeyi manşetlerine taşıyarak Türkiye-Rusya ilişkilerinin yeni dönemine dikkat çekti. Özellikle İsrail basını, Ankara-Moskova hattındaki yakınlaşmanın bir sonraki adresini okuyucularına duyurdu.
Batı Basınında 'Kilit Ortaklık' Yorumu
İngiliz ve Amerikan basını, Erdoğan-Putin görüşmesini "kilit ortaklık" olarak nitelendirdi. The Guardian, zirvenin ardından yayımladığı analizde Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Karadeniz'deki dengeleri yeniden şekillendirdiğini yazdı. New York Times ise enerji iş birliğinin Avrupa'nın gaz tedarik güvenliği açısından kritik olduğunu vurguladı. Her iki gazete de Akkuyu Nükleer Santrali'nin ardından yeni projelerin sinyalini verdi.
Alman Die Welt, zirveyi "Avrupa'nın enerji kaderini belirleyecek adım" başlığıyla duyurdu. Gazete, Türkiye'nin Rusya ile ilişkilerini NATO üyeliğiyle dengeleyerek stratejik özerkliğini pekiştirdiğini belirtti. Fransız Le Monde ise görüşmeyi "yeni bir soğuk savaşın sıcak teması" olarak yorumladı.
İsrail: 'Bir Sonraki Hedef' Ankara-Moskova Hattı
İsrail basını, zirveye ayrı bir parantez açtı. Jerusalem Post, "Türkiye ve Rusya arasındaki yakınlaşma, İsrail'in bölgesel stratejisini yeniden gözden geçirmesini gerektiriyor" ifadelerini kullandı. Gazete, Ankara-Moskova hattının "bir sonraki hedef" olarak İsrail'in enerji ve güvenlik çıkarlarını zorlayacağını öne sürdü. Haaretz ise Türkiye'nin Suriye ve Doğu Akdeniz'de artan etkisinin Tel Aviv için yeni bir denklem oluşturduğunu yazdı.
İsrail'in endişesi, Türkiye'nin Rusya ile savunma sanayii iş birliğini derinleştirmesi ve Doğu Akdeniz'de ortak enerji projelerine sıcak bakmasından kaynaklanıyor. Uzmanlar, zirvenin ardından Türkiye'nin bölgesel hamlelerinde daha bağımsız bir çizgi izleyebileceğini belirtiyor.
Akkuyu'nun Ardından Yeni Enerji Projeleri
Zirvenin en somut çıktısı enerji alanında oldu. Akkuyu Nükleer Santrali'nin ardından Türkiye ve Rusya'nın doğal gaz depolama, yenilenebilir enerji ve nükleer teknoloji transferi konularında yeni anlaşmalara hazırlandığı öğrenildi. Rus yetkililer, Türkiye'nin doğal gaz merkezi olma hedefine destek vereceklerini yineledi. Bu kapsamda Trakya'da kurulması planlanan gaz merkezi için teknik görüşmelerin hızlandırılacağı belirtildi.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı kaynakları, görüşmelerde ayrıca Karadeniz'deki doğal gaz arama faaliyetlerinin ortak yürütülmesinin masada olduğunu aktardı. Rus devlet şirketi Gazprom'un, Türkiye'nin artan gaz ihtiyacını karşılamak için ek kapasite taahhüdünde bulunduğu ifade edildi.
Ticaret Hacminde Rekor Hedefi
İki lider, ticaret hacmini 100 milyar dolara çıkarma hedefini yineledi. Mevcut 55 milyar dolarlık hacmin kısa vadede 70 milyar dolara ulaşması için mutabakat sağlandı. Tarım ürünleri, tekstil ve otomotiv sektörlerinde karşılıklı yatırımların artırılması kararlaştırıldı. Ayrıca, Türk müteahhitlik firmalarının Rusya'da üstlendiği projelerin genişletilmesi gündeme geldi.
Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanlığı verilerine göre, 2023'te iki ülke arasındaki ticaret hacmi bir önceki yıla kıyasla yüzde 15 artış gösterdi. 2024'ün ilk yarısında ise bu artışın yüzde 20'yi aştığı bildirildi. Zirve, bu ivmenin kalıcı hale gelmesi için yeni mekanizmaların kurulmasını sağladı.
Bölgesel Güvenlik ve Suriye Denklemi
Bişkek zirvesinde Suriye ve Kafkasya'daki gelişmeler de ele alındı. Putin, Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyindeki güvenlik hassasiyetlerini anladıklarını ve bu konuda iş birliğine açık olduklarını ifade etti. Erdoğan ise PKK/YPG'nin bölgedeki varlığının sona erdirilmesi gerektiğini vurguladı. İki lider, Astana sürecinin canlandırılması konusunda mutabık kaldı.
Kafkasya'da ise Zengezur koridorunun açılması ve bölgesel bağlantısallığın artırılması için ortak çaba sarf edileceği açıklandı. Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış sürecine Türkiye ve Rusya'nın yapıcı katkı sunacağı belirtildi.
Dünya Basınından Farklı Yorumlar
Çin basını, zirveyi "çok kutuplu dünyanın güçlü bir yansıması" olarak değerlendirdi. Global Times, Türkiye ve Rusya'nın Batı'nın dayatmalarına karşı ortak hareket ettiğini öne sürdü. Katar merkezli Al Jazeera ise zirvenin Orta Doğu'daki güç dengelerini etkileyeceğini analiz etti. İran basını, görüşmenin Tahran için olumlu bir sinyal olduğunu yazdı.
Yunanistan ve Kıbrıs basını ise zirveye temkinli yaklaştı. Kathimerini, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'de Rusya ile iş birliğinin Atina'nın enerji planlarını sekteye uğratabileceğini savundu. Kıbrıs Fileleftheros, Türkiye'nin Ada çevresindeki sondaj faaliyetlerine Rus desteği arayışında olduğunu iddia etti.
Türkiye'nin Stratejik Denge Politikası
Zirve, Türkiye'nin NATO üyeliğini koruyarak Rusya ile ilişkilerini derinleştirme stratejisinin bir yansıması olarak okunuyor. Ankara, Batı ile yaşadığı anlaşmazlıklarda Moskova'yı denge unsuru olarak kullanırken, aynı zamanda Avrupa'nın enerji güvenliğinde kilit ülke konumunu pekiştiriyor. Uzmanlar, bu politikanın kısa vadede Türkiye'ye önemli kazanımlar sağlayacağını, ancak uzun vadede Batı ile ilişkilerde yeni gerilimlere yol açabileceğini belirtiyor.
Bişkek zirvesi, Türkiye'nin çok yönlü dış politika anlayışının somut bir örneği olarak kayda geçti. Erdoğan ve Putin'in bir sonraki görüşmesinin yıl sonunda Moskova'da yapılması planlanıyor. Dünya basını, bu görüşmeye şimdiden "yeni bir dönemin kapısı" yorumunu yapıyor.
