Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İsrail Meclisi'nin sözde Ermeni soykırımını tanıma kararına ilişkin ilk kez konuştu. Erdoğan, İsrail'in bu kararının tarihsel gerçeklerle bağdaşmadığını belirterek, "İspanya engizisyonunun Yahudilere yaptığı zulüm ile bugün Filistin'de yapılanlar ortadayken, bu kararın bir anlamı yoktur" ifadelerini kullandı. Cumhurbaşkanı, kararın uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve bölgede yeni gerilimlere yol açabileceğini vurguladı.
Erdoğan'dan tarihi karşılaştırma
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ankara'da düzenlenen bir etkinlikte yaptığı açıklamada, İsrail'in sözde soykırım kararını kınadı. "İsrail, kendi tarihindeki karanlık sayfaları unutarak başkalarına ders vermeye kalkıyor. İspanya engizisyonu sırasında Yahudilere yapılanlar ortadayken, bugün Filistin'de işlenen insanlık suçlarına göz yuman bir ülkenin bu kararı alması kabul edilemez" dedi. Erdoğan, Türkiye'nin Ermeni tezlerine karşı her zaman tarihi gerçekleri savunduğunu ve bu kararın 1915 olaylarına ilişkin uluslararası mutabakatı zedelediğini ifade etti.
İsrail'den gelen karar ve uluslararası yansımaları
İsrail Meclisi, 1 Haziran 2024'te yapılan oylamada 1915 olaylarını 'Ermeni soykırımı' olarak tanıyan bir karar kabul etmişti. Karar, İsrail'in kuruluşundan bu yana bu konuda attığı en somut adım olarak değerlendiriliyor. Ancak İsrail Dışişleri Bakanlığı, kararın sembolik olduğunu ve bağlayıcılığı bulunmadığını duyurdu. Karara ilk tepki Azerbaycan'dan gelmiş, Bakü yönetimi kararı "tarihi gerçeklerle bağdaşmaz" olarak nitelemişti. Türkiye Dışişleri Bakanlığı da kararı kınamış, "Bu karar, Türkiye-İsrail ilişkilerine onarılmaz zarar vermiştir" açıklamasını yapmıştı.
Türkiye'nin Ermeni tezlerine yaklaşımı
Türkiye, 1915 olaylarının soykırım olarak nitelendirilmesine her zaman karşı çıkmış, bu olayların I. Dünya Savaşı koşullarında iki tarafın da kayıplar verdiği bir trajedi olduğunu savunmuştur. Ankara, konunun tarihçiler tarafından araştırılmasını ve siyasi kararlarla belirlenmemesini talep etmektedir. Türkiye, 2005 yılında Ermenistan'a ortak tarih komisyonu kurulmasını önermiş, ancak bu öneri kabul görmemiştir. 2022'de ise Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Ermeni meselesi bizim için kapanmış bir dosyadır" demişti.
Bağımsız değerlendirme: Kararın bölgesel etkileri
İsrail'in bu kararı, özellikle Azerbaycan ile ilişkilerinde yeni bir sınav oluşturuyor. İsrail-Azerbaycan arasındaki stratejik ortaklık, enerji ve savunma alanlarında derinleşirken, İsrail'in Ermeni soykırımını tanıması Bakü'de rahatsızlık yaratmıştır. Öte yandan, kararın Türkiye-İsrail ilişkilerinde zaten kırılgan olan dengeyi daha da bozması bekleniyor. Bölgede artan gerilim, Doğu Akdeniz ve Kafkasya'daki jeopolitik dengeleri etkileyebilir. Kararın bağlayıcı olmaması, sembolik bir adım olarak kalsa da, taraflar arasındaki güveni zedelemiştir. Türkiye'nin önümüzdeki dönemde İsrail'e yönelik diplomatik yaptırımları artırabileceği değerlendirilmektedir.
