Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump ve Körfez ülkeleri liderlerinin katıldığı kritik zirvede İran kaynaklı bölgesel krizi masaya yatırdı. Toplantının açılış konuşmasını yapan Trump, Erdoğan'a yönelik övgü dolu ifadeler kullanarak "Erdoğan'la uğraşamazsınız" dedi. Zirvede, İran'ın nükleer programı ve bölgedeki artan gerilim ele alındı.
Zirvenin detayları ve katılımcılar
ABD'nin ev sahipliğinde gerçekleşen toplantıya Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yanı sıra Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Salman, BAE Devlet Başkanı Muhammed bin Zayid Al Nahyan ve Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani gibi Körfez liderleri katıldı. Zirvenin ana gündem maddesi, İran'ın artan nükleer faaliyetleri ve bölgesel istikrarsızlık oldu. Toplantı öncesinde basına kapalı gerçekleşen ikili görüşmelerde Erdoğan ve Trump'ın İran konusunda ortak zemin aradığı öğrenildi.
Trump, açılış konuşmasında Erdoğan'ın bölgedeki etkisine vurgu yaparak, "Erdoğan çok güçlü bir lider. Onunla uğraşamazsınız. Türkiye, bölgede kilit bir rol oynuyor" ifadelerini kullandı. Bu sözler, zirvenin havasını yumuşatan bir unsur olarak yorumlandı.
Erdoğan'ın mesajları: diplomasi ve diyalog vurgusu
Cumhurbaşkanı Erdoğan ise konuşmasında İran ile yaşanan sorunların diplomatik yollarla çözülmesi gerektiğini belirtti. Erdoğan, "Bölgemizde ateşin düşmesini istemiyoruz. Diyalog kapılarının açık tutulması ve tüm tarafların sağduyulu hareket etmesi gerekiyor" dedi. Türkiye'nin bugüne kadar İran ile ilişkilerinde dengeli bir politika izlediğini hatırlatan Erdoğan, yaptırımların bölge halklarını olumsuz etkilediğini vurguladı.
Erdoğan ayrıca, İran'ın nükleer programının barışçıl amaçlarla sınırlı kalması gerektiğini, ancak bunun için öncelikle güven ortamının tesis edilmesi gerektiğini sözlerine ekledi. Zirvede, İran'a yönelik olası yeni yaptırımlar ve askeri seçenekler de tartışıldı; ancak Türkiye'nin askeri müdahaleye sıcak bakmadığı belirtiliyor.
Toplantıda ayrıca Suriye'nin kuzeyi, Irak'taki istikrar ve enerji güvenliği gibi konular da ele alındı. Körfez liderleri, İran'ın bölgedeki vekil güçler üzerinden yürüttüğü faaliyetlerden duydukları rahatsızlığı dile getirdi. Trump yönetimi ise İran'ı "azami baskı" politikasıyla köşeye sıkıştırmayı hedefliyor.
ABD-İran geriliminde son durum
ABD ile İran arasındaki gerilim, 2018'de Washington'un nükleer anlaşmadan çekilmesi ve ardından yaptırımları yeniden uygulamaya koymasıyla zirveye çıkmıştı. İran da nükleer programını hızlandırarak uranyum zenginleştirme oranını yükseltti. Son aylarda Basra Körfezi'nde yaşanan tanker saldırıları ve İran'a ait bir insansız hava aracının düşürülmesi, savaş ihtimalini gündeme getirmişti.
Trump, geçtiğimiz yıl İran'a yönelik sert söylemlerde bulunmuş, ancak askeri bir çatışmadan kaçındığını da belirtmişti. Bu zirve, ABD'nin İran konusunda müttefiklerini bir araya toplayarak ortak bir strateji belirleme çabası olarak değerlendiriliyor. Ancak Türkiye'nin pozisyonu, Batı'nın İran'a yönelik politikalarından farklı bir seyir izliyor.
Türkiye'nin denge politikası ve bölgesel etkisi
Türkiye, İran ile ekonomik ve ticari ilişkilerini sürdürürken aynı zamanda ABD ve Körfez ülkeleriyle de stratejik ortaklıklarını koruyor. Erdoğan'ın zirvedeki mesajları, Ankara'nın hem Batı hem de İran ile diyalog kanallarını açık tutma niyetini gösteriyor. Uzmanlar, Türkiye'nin bu denge politikasının bölgede tansiyonun düşürülmesine katkı sağlayabileceğini belirtiyor.
Zirve sonrası yapılan ortak açıklamada, tarafların bölgede barış ve istikrarın korunması konusunda mutabık kaldığı, İran'ın nükleer programının uluslararası denetim altında tutulması gerektiği vurgulandı. Ancak somut bir yaptırım kararı çıkmadı. Erdoğan, toplantının ardından yaptığı açıklamada "Türkiye olarak üzerimize düşen sorumluluğu yerine getirmeye hazırız" dedi.
Bu zirve, ABD'nin İran'a yönelik politikasında bir dönüm noktası olabilir. Trump'ın Erdoğan'a yönelik övgüleri, iki ülke arasındaki ilişkilerin yeniden rayına girmesi açısından bir fırsat olarak görülüyor. Ancak Suriye'deki PKK/YPG varlığı, FETÖ ile mücadele ve S-400 krizi gibi başlıklar hâlâ çözüm bekleyen konular arasında. Önümüzdeki günlerde Erdoğan'ın ABD temaslarının devam etmesi ve yeni anlaşmaların sinyalinin verilmesi bekleniyor.
