Endonezya'nın Sumatra Adası'nda Kasım 2025'te meydana gelen şiddetli yağışlar, dünyanın en nadir büyük maymun türü olan Tapanuli orangutanlarının (Pongo tapanuliensis) yaklaşık yüzde 7'sinin ölümüne yol açtı. Yetkililer, yağışların neden olduğu sel ve toprak kaymalarının, sadece Kuzey Sumatra'daki Batang Toru ekosisteminde yaşayan bu kritik derecede tehlike altındaki türü vurduğunu açıkladı. Olay, türün korunmasına yönelik çabaları sekteye uğratırken, uzmanlar iklim değişikliğinin benzer felaketleri daha sık tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Felaketin boyutları ve etkileri
Endonezya Çevre ve Orman Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, Kasım ayı boyunca bölgeye düşen yağış miktarı, son 30 yılın ortalamasının yüzde 40 üzerine çıktı. Şiddetli yağışlar, özellikle Tapanuli orangutanlarının yoğun olarak bulunduğu dağlık alanlarda toprak kaymalarına ve ani taşkınlara neden oldu. Yapılan saha taramalarında, toplam popülasyonun yaklaşık yüzde 7'sine karşılık gelen 50-60 bireyin öldüğü tahmin ediliyor. Türün toplam sayısının 800 civarında olduğu düşünülüyor.
Ölen bireylerin çoğunun genç ve üreme çağındaki dişiler olduğu, bu durumun türün uzun vadeli hayatta kalma şansını daha da azalttığı belirtiliyor. Sumatra Orangutan Koruma Programı'ndan Dr. Ahmad Faisal, 'Bu, tür için yıkıcı bir kayıp. Sadece sayısal azalma değil, aynı zamanda genetik çeşitliliğin de daralması anlamına geliyor' dedi.
Koruma çabaları ve iklim değişikliği bağlantısı
Tapanuli orangutanı, ilk kez 2017 yılında bilimsel olarak tanımlanan ve yalnızca Sumatra'nın Batang Toru bölgesinde yaşayan bir tür. Daha önceki tehditler arasında habitat kaybı, yasadışı avlanma ve insan-yaban hayatı çatışması yer alıyordu. Ancak son felaket, iklim değişikliğinin tür üzerindeki doğrudan etkisini gözler önüne serdi.
İklim bilimciler, küresel ısınmanın Hint Okyanusu'ndaki nem döngüsünü değiştirerek bölgede daha sık ve şiddetli yağışlara neden olduğunu belirtiyor. Endonezya Meteoroloji, Klimatoloji ve Jeofizik Kurumu'na göre, 2025 yılı boyunca Sumatra'da ekstrem hava olaylarının sıklığı geçen yıla kıyasla yüzde 30 arttı. Uzmanlar, bu tür afetlerin koruma altındaki türler için 'beklenmedik ama kaçınılmaz' bir tehdit oluşturduğu konusunda uyarıyor.
Felaketin ardından hükümet, bölgedeki acil kurtarma çalışmalarını başlattı ve hayatta kalan orangutanlar için geçici beslenme istasyonları kurdu. Ancak sivil toplum kuruluşları, mevcut koruma stratejilerinin iklim değişikliğine uyum sağlayacak şekilde güncellenmesi gerektiğini vurguluyor. Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) Endonezya direktörü, 'Bu olay, tek bir türü korumanın yeterli olmadığını, tüm ekosistemin iklim direncinin artırılması gerektiğini gösteriyor' ifadelerini kullandı.
Tapanuli orangutanının geleceği, hem yerel koruma çabalarına hem de küresel iklim politikalarına bağlı. Uzmanlar, 2030 yılına kadar türün vahşi doğada yok olma riskinin yüksek olduğunu belirtirken, son felaket bu riski daha da somut hale getirdi.
