Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 3 Temmuz'da haziran ayı enflasyon verilerini açıklamaya hazırlanırken, milyonlarca emekli ve asgari ücretli zam bekleyişini sürdürüyor. Yılın ilk yarısında yüzde 25'i aşan enflasyon karşısında eriyen alım gücü, özellikle dar gelirli kesimlerde sefalet endişesini artırdı. Hükümetin memur ve emekli maaşlarına yapacağı zam oranı, haziran enflasyonuyla netleşecek. Ancak asgari ücrete ara zam yapılmayacağı resmen açıklanırken, asgari ücretliler aralık ayına kadar mevcut ücretle idare etmek zorunda kalacak.
Enflasyon verileri zam oranını belirleyecek
3 Temmuz'da açıklanacak haziran enflasyonu, 6 aylık birikimli enflasyonu ortaya koyacak. Bu veri, memur ve emekli maaşlarına yapılacak zammın temelini oluşturacak. TÜİK'in mayıs ayında yıllık enflasyonu yüzde 75,45 olarak duyurmasının ardından, haziran ayında aylık enflasyonun yüzde 3 civarında gelmesi bekleniyor. Altı aylık enflasyonun yüzde 25-30 bandında olması durumunda emekli maaşlarına yaklaşık yüzde 25 zam yapılması gündeme gelebilir. Ancak ekonomistlere göre, bu oran enflasyon karşısında alım gücünü korumaya yetmeyecek. Özellikle SSK ve Bağ-Kur emeklileri, 2024'ün ilk yarısında yüzde 50'ye varan enflasyon karşısında maaşlarının eridiğini belirtiyor.
Asgari ücrete ara zam yok
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, asgari ücrete ara zam yapılmayacağını net şekilde ifade etti. Bakan Vedat Işıkhan, "Asgari ücret yılda bir kez belirlenir. Şu anda yeni bir zam çalışmamız yok" dedi. Bu açıklama, asgari ücretle geçinen milyonlarca çalışan arasında hayal kırıklığı yarattı. Yılbaşında net 17.002 TL olarak açıklanan asgari ücret, bugünkü enflasyon karşısında yaklaşık 13.500 TL değerine geriledi. İstanbul'da yaşama maliyetinin 20 bin TL'yi aştığı bir ortamda asgari ücretin bu seviyede kalması, çalışanların temel ihtiyaçlarını karşılamasını giderek zorlaştırıyor. Sendikalar, hükümete çağrıda bulunarak en az 20 bin TL'ye yükseltilmesini talep ediyor. Ancak hükümet kanadı, işveren üzerindeki yükü gerekçe göstererek ara zammı şimdilik gündeme almayacaklarını sinyali veriyor.
Memurlar ve emekliler ne kadar zam alacak?
Memur maaşlarına yapılacak zam, toplu sözleşme hükümleri kapsamında enflasyon farkı ve refah payı eklenerek belirlenecek. 2024 yılının ilk altı ayında enflasyonun yüzde 25-30 olması durumunda, memurlara yaklaşık yüzde 6-7 enflasyon farkı oluşacak. Üzerine yüzde 8-10 civarında refah payı eklenmesi halinde zam oranı yüzde 14-17 bandına yükselebilir. Ancak bu oran, yıllık enflasyonun yüzde 40'ı aştığı dikkate alındığında memurların alım gücünü korumaya yetmiyor. Emekliler için ise sadece enflasyon farkı esas alınıyor, refah payı verilmiyor. Bu nedenle emekli maaşlarındaki artış, memurlara göre daha düşük kalacak. Emekli dernekleri, maaşlara seyyanen zam yapılması için hükümete çağrıda bulunurken, kök maaşların düşüklüğüne dikkat çekiyor. 10 bin TL altında maaş alan emekli sayısının milyonları bulduğu ifade ediliyor.
Ekonomi politikasının faturası dar gelirliye kesiliyor
Hükümetin enflasyonla mücadele programı çerçevesinde uyguladığı sıkı para politikası ve kredi daralması, tüketici fiyatlarını aşağı çekmeyi hedeflese de, geçiş sürecinde dar gelirli vatandaşların maaşları enflasyon karşısında hızla eriyor. Ekonomist Prof. Dr. Mahfi Eğilmez, "Enflasyon düşene kadar maaşların enflasyon oranında artırılmaması sistematik bir çöküşe neden olabilir" uyarısında bulunuyor. Özellikle barınma, gıda ve ulaşım gibi temel harcamalardaki fiyat artışları, aile bütçelerini zorluyor. TÜİK verilerine göre, haziran ayında gıda fiyatları yıllık bazda yüzde 70'in üzerinde artış gösterdi. Kira artışları ise yüzde 100'ü aştı. Bu koşullarda asgari ücretin 17 bin TL olması, bir ailenin sadece kira ve faturalarını ödemeye ancak yetiyor, geri kalan ihtiyaçlar için ek gelir zaruri hale geliyor.
Siyasi partilerden ve sivil toplum kuruluşlarından artan şekilde ara zam ve ek ödeme talepleri yükselirken, hükümetin bu taleplere karşı direnci sürüyor. Önümüzdeki dönemde enflasyonun seyrine bağlı olarak hükümetin ek düzenlemeler yapabileceği konuşulsa da, şimdilik ciddi bir adım atılmış değil. 3 Temmuz enflasyon verileri, milyonların geleceğine dair ilk somut ipucunu verecek. Ancak uzmanlara göre, asıl mesele alım gücünün kalıcı olarak artırılması ve yapısal reformların hayata geçirilmesidir. Aksi takdirde, maaş zamları sadece kısa vadeli bir nefes aldıracak, açlık sınırının altında yaşayan kesimlerin sorunları çözülemeyecektir.
