Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, enerji tüketimini ve karbon emisyonunu azaltan işletmeler için performans esaslı yeni bir hibe programı başlatıyor. Enerji Verimliliği Destek Programı (EKA) kapsamında işletmeler, enerji giderlerinin yüzde 30'una kadar destek alabilecek. Bakanlık, bu programla 2030 yılına kadar toplam enerji tüketiminde yüzde 16, karbon emisyonlarında ise yüzde 21 azalma hedefliyor. Başvurular 1 Mart 2024 itibarıyla Enerji Verimliliği Koordinasyon Kurulu üzerinden alınmaya başlanacak.
Performans Esaslı Hibe Modeli
EKA, proje bazlı değil, işletmelerin somut enerji tasarrufu performansına göre destek sağlayan bir model olarak tasarlandı. İşletmeler, enerji verimliliği danışmanlık şirketleri tarafından hazırlanan eylem planlarını uyguladıktan sonra, belgelendirilen tasarruf miktarı kadar hibe alacak. Hibe oranı, gerçekleştirilen tasarrufun yüzde 30'u ile sınırlı olacak. Örneğin, yıllık enerji faturası 1 milyon TL olan bir işletme, eylem planıyla 200 bin TL tasarruf sağlarsa, 60 bin TL hibe almaya hak kazanacak. Program, sanayi tesisleri, alışveriş merkezleri, oteller, hastaneler ve kamu binalarını kapsayacak.
Başvuru ve Değerlendirme Süreci
İşletmeler, Enerji Verimliliği Koordinasyon Kurulu'na (EVKK) başvuru yapacak. Gerekli belgeler arasında enerji etüdü raporu, eylem planı ve önceki yılın enerji faturaları yer alıyor. Başvurular, EVKK tarafından oluşturulan teknik komite tarafından değerlendirilecek. Kurul, projelerin karbon azaltım potansiyeli, geri ödeme süresi ve yenilikçilik kriterlerine göre puanlama yapacak. Programın bütçesi ilk etapta 500 milyon TL olarak ayrıldı. Başvuru dönemi 1 Mart-31 Mayıs 2024 arasında olup, sonuçlar 1 Temmuz'da açıklanacak.
Hedefler ve Beklentiler
Bakanlık, EKA programıyla 2030 yılına kadar enerji yoğunluğunu (GSYH başına enerji tüketimi) yüzde 20 azaltmayı hedefliyor. Türkiye'nin 2023 yılı enerji yoğunluğu, OECD ortalamasının yüzde 30 üzerinde seyrediyor. EKA'nın yanı sıra, Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) ve Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı (2017-2023) kapsamında da teşvikler mevcut. Ancak EKA, performans esaslı olması ve doğrudan hibe sağlaması nedeniyle diğer desteklerden ayrışıyor.
Program, özellikle sanayi sektöründe enerji maliyetlerini düşürmeyi ve karbon ayak izini azaltmayı amaçlıyor. Türkiye'nin enerji tüketiminin yüzde 30'u sanayiden geliyor. EKA ile bu oranın yüzde 25'e düşürülmesi planlanıyor. Uzmanlar, programın karbonsuzlaşma hedeflerine ulaşmada kritik bir araç olduğunu belirtiyor. Ancak başvuru sürecinin karmaşıklığı ve KOBİ'lerin teknik yeterliliği konusunda endişeler de dile getiriliyor. TOBB ve TESK, üyelerine danışmanlık desteği sağlamak için Bakanlıkla iş birliği yapacak.
Sonuç olarak, EKA programı, enerji verimliliği alanında işletmelere somut bir mali teşvik sunarken, Türkiye'nin karbon emisyon hedeflerine ulaşmasında da önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Performans esaslı yapısı sayesinde, desteklerin etkinliğinin ölçülmesi mümkün olacak. Ancak başvuru sürecinin yalınlaştırılması ve KOBİ'lerin katılımının artırılması için ek çalışmalara ihtiyaç var.
