Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), 2024 yılına ilişkin küresel mal ticareti büyüme tahminini yüzde 2,6'dan yüzde 3,9'a yükseltti. Cenevre merkezli kuruluşun açıklamasına göre, bu revizyonun arkasında yılın ilk yarısında mal ticaretinin beklenenin üzerinde bir direnç göstermesi yatıyor. Öte yandan DTÖ, hizmet ticareti büyüme öngörüsünü yüzde 3,3'e düşürdü. Böylece mal ve hizmet ticareti arasındaki ivme farkı belirginleşti.
Mal Ticaretindeki Toparlanmanın Nedenleri
DTÖ ekonomistleri, mal ticaretindeki yukarı yönlü revizyonu birkaç faktöre bağlıyor. İlk olarak, 2023'ün ikinci yarısında yaşanan yavaşlamanın ardından 2024'ün ilk çeyreğinde küresel mal akışları toparlandı. Özellikle Asya'dan yapılan ihracat, yarı iletken ve elektronik ürünlerdeki güçlü talepten destek buldu. İkinci olarak, Avrupa Birliği ve ABD'de enflasyonun kademeli olarak gerilemesi, tüketici harcamalarını canlandırdı ve ithalat talebini artırdı. Üçüncü olarak, navlun maliyetlerindeki normalleşme ve tedarik zinciri sıkışıklıklarının hafiflemesi, ticaret hacmini yukarı çekti.
DTÖ'nün raporunda, "mal ticaretinin aksaklıklara rağmen gösterdiği direnç, küresel ekonominin dayanıklılığını teyit ediyor" ifadesi yer aldı. Ancak kurum, bu toparlanmanın bölgesel farklılıklar barındırdığını da vurguladı. Kuzey Amerika ve Asya'da ithalat talebi güçlenirken, Avrupa'da toparlanma daha ılımlı seyretti. Afrika ve Latin Amerika'da ise emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar ticaret performansını sınırladı.
Hizmet Ticaretinde Beklentilerin Düşmesi
DTÖ, hizmet ticareti büyüme tahminini ise aşağı yönlü revize ederek yüzde 3,3'e indirdi. Bu düşüşte, turizm ve ulaştırma hizmetlerindeki yavaşlama ile finansal hizmetlerdeki dalgalanmalar etkili oldu. Özellikle Avrupa'da turizm sezonunun beklenenden zayıf geçmesi ve bazı ülkelerde uygulanan sıkı para politikalarının hizmet talebini baskılaması, revizyonun ana nedenleri arasında gösteriliyor.
Hizmet ticareti, pandemi sonrası dönemde mal ticaretine kıyasla daha hızlı toparlanmıştı. Ancak 2024'te bu ivme tersine döndü. DTÖ'ye göre, dijital hizmetlerdeki büyüme güçlü seyrini korurken, geleneksel hizmet kalemlerinde (seyahat, taşımacılık) durgunluk öne çıktı. Bu durum, hizmet ticaretinin kompozisyonunda yapısal bir değişime işaret ediyor.
Jeopolitik Riskler ve Ticaret Politikası Belirsizliği
DTÖ raporunda, küresel ticaretin önündeki en büyük riskin jeopolitik gerilimler olduğu belirtildi. Rusya-Ukrayna savaşının enerji ve tahıl piyasalarındaki etkileri sürerken, Orta Doğu'daki çatışmalar Kızıldeniz'deki nakliye rotalarını tehdit ediyor. Kızıldeniz'deki Husi saldırıları nedeniyle birçok geminin Ümit Burnu'nu dolaşması, navlun sürelerini uzatıyor ve maliyetleri artırıyor. DTÖ, bu durumun özellikle Avrupa-Asya ticaret hattında ek yük oluşturduğunu vurguladı.
Öte yandan, ticaret politikası belirsizliği de yatırım kararlarını geciktiriyor. ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabeti, yarı iletken ihracat kontrolleri ve yeşil teknolojilere yönelik sübvansiyon yarışı, küresel ticaretin yapısını dönüştürüyor. DTÖ Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, yaptığı açıklamada, "Ticaret, büyüme ve kalkınmanın motoru olmaya devam ediyor; ancak parçalanma riski göz ardı edilemez" dedi.
Türkiye ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Anlamı
DTÖ'nün revizyonu, Türkiye gibi ihracat odaklı büyüyen ekonomiler için karışık sinyaller içeriyor. Mal ticaretindeki canlanma, Türkiye'nin AB ve Orta Doğu pazarlarındaki ihracatını destekleyebilir. Ancak hizmet ticareti tahmininin düşmesi, turizm gelirleri açısından risk oluşturuyor. 2024'ün ilk yarısında Türkiye'ye gelen turist sayısında yaşanan artışa rağmen, kişi başı harcamalardaki düşüş dikkat çekiyor.
Gelişmekte olan ülkeler genelinde ise borç yükü ve finansman koşullarındaki sıkılaşma, ticaret finansmanını zorlaştırıyor. DTÖ, özellikle düşük gelirli ülkelerin küresel ticaretten daha az pay almasının, eşitsizliği derinleştirebileceği uyarısında bulundu. Kurum, ticaretin kapsayıcı hale getirilmesi için uluslararası iş birliğinin şart olduğunu belirtti.
2025 Beklentileri ve Uzun Vadeli Eğilimler
DTÖ, 2025 yılı için mal ticareti büyümesinin yüzde 3 civarında olacağını öngörüyor. Bu tahmin, 2024'e kıyasla bir miktar yavaşlamaya işaret ediyor. Kurum, küresel GSYH büyümesinin de benzer bir seyir izleyeceğini, ticaretin büyümeye katkısının sınırlı kalacağını belirtiyor. Uzun vadede ise yeşil dönüşüm, dijitalleşme ve bölgesel ticaret anlaşmaları küresel ticaretin şekillenmesinde belirleyici olacak.
Sonuç olarak, DTÖ'nün revizyonu, küresel ticaretin kırılgan bir toparlanma sürecinde olduğunu gösteriyor. Mal ticaretindeki iyimserlik, hizmet ticaretindeki yavaşlama ve jeopolitik risklerle dengeleniyor. Türkiye gibi ülkeler için hem fırsatlar hem de riskler barındıran bu tablo, dış ticaret stratejilerinin gözden geçirilmesini gerekli kılıyor.
