Hakkari'nin Yüksekova ilçesinde bulunan Doski Vadisi, doğal güzellikleri ve şelaleleriyle bilinirken, son yarım asırdır süren bir tarımsal başarı hikâyesine de ev sahipliği yapıyor. Yaklaşık 50 yıl önce vadiye dikilen Antep fıstığı ağaçları, bölgeden yaşanan yoğun göçe ve olumsuz iklim koşullarına rağmen hâlâ meyve veriyor. Yerel üreticiler, “Kimse inanmadı, biz başardık” diyerek bu direncin gururunu taşıyor.
İlk adım 1970'lerde atıldı
Doski Vadisi'nde Antep fıstığı yetiştiriciliği, 1970'li yıllarda bölge halkının girişimiyle başladı. O dönemde devlet destekli tarım projeleri kapsamında vadiye getirilen fidanlar, toprakla buluşturuldu. Ancak yıllar içinde artan terör olayları ve ekonomik zorluklar nedeniyle bölge halkının bir kısmı batı illerine göç etmek zorunda kaldı. Buna rağmen geride kalan aileler, fıstık bahçelerine sahip çıktı. Vadinin mikroklima özelliği, Antep fıstığının burada tutunmasını sağladı.
Yüksekova Ziraat Odası verilerine göre, vadide halen yaklaşık 500 dekarlık alanda fıstık üretimi yapılıyor. Ağaçların bir kısmı 50 yaşını aşmış durumda. Üreticiler, geleneksel yöntemlerle bakım yaparak ağaçların ömrünü uzatıyor. Son yıllarda verimde dalgalanmalar yaşansa da hasat döneminde elde edilen ürün, hem ilçe hem de çevre illerde alıcı buluyor.
Göçe rağmen süren mücadele
Bölgede 1990'lı yıllarda yaşanan güvenlik sorunları nedeniyle Doski Vadisi'ndeki köyler büyük ölçüde boşaldı. Ancak son dönemde devletin sağladığı huzur ortamı ve tarımsal desteklerle birlikte geri dönüşler başladı. Vadide yeniden hayat bulan bahçelerde, hem eski ağaçlar hem de yeni dikilen fidanlar gelecek için umut veriyor. Üreticiler, “Atalarımızın diktiği ağaçlar bize miras kaldı. Onları yaşatmak boynumuzun borcu” diyor.
Antep fıstığı, bölge ekonomisine de katkı sağlıyor. Yüksekova'da fıstık işleme tesislerinin sayısı her geçen yıl artıyor. Ürün, başta İstanbul ve Gaziantep olmak üzere birçok ile gönderiliyor. Yerel yönetimler, Doski Vadisi fıstığının coğrafi işaret alması için çalışma başlatmış durumda. Bu adım, ürünün marka değerini artıracak ve üreticinin gelirini yükseltecek.
Zorlu iklim ve pazarlama sorunları
Doski Vadisi'nde fıstık üretiminin önündeki en büyük engel, kış aylarında etkili olan sert kar yağışları ve don olayları. Ağaçların genç sürgünleri zaman zaman zarar görse de köklü ağaçlar bu koşullara dayanıklılık gösteriyor. Üreticiler, modern sulama tekniklerinin yaygınlaşmasıyla verimin artacağını düşünüyor. Ayrıca, pazarlama aşamasında yaşanan sıkıntılar, ürünün gerçek değerinde satılmasını engelliyor. Kooperatifleşmenin önemi bu noktada ortaya çıkıyor.
Son yıllarda Hakkari Valiliği ve İl Tarım Müdürlüğü tarafından verilen hibe ve destekler, üreticilerin yüzünü güldürdü. Damla sulama sistemleri kuruluyor, budama ve gübreleme konusunda eğitimler veriliyor. Bu destekler, vadideki tarımsal potansiyelin ortaya çıkarılmasına yardımcı oluyor.
Gelecek nesillere miras
Doski Vadisi'ndeki fıstık ağaçları, sadece bir tarımsal faaliyetin değil, aynı zamanda bir direnişin ve umudun simgesi. 50 yıl önce “Burada fıstık yetişmez” diyenlere inat, bugün vadide hasat heyecanı yaşanıyor. Bölge halkı, bu mirası gelecek nesillere aktarmak için çaba gösteriyor. Gençlerin tarıma ilgisinin artması için projeler geliştiriliyor.
Uzmanlar, Doski Vadisi'nin ekolojik yapısının korunması gerektiğine dikkat çekiyor. Vadideki tarım alanlarının sürdürülebilirliği, hem yerel ekonomi hem de bölgenin doğal zenginliği açısından büyük önem taşıyor. Önümüzdeki yıllarda yapılacak yatırımlarla fıstık üretiminin artması ve bölge halkının refahının yükselmesi hedefleniyor.
