AKP iktidarının 23 yıllık tarihi, aynı zamanda “döne döne Kürt açılımı yapma” tarihidir. Bu süreçte, partinin söylemleri ve politikaları, Medine Vesikası’ndaki ümmet anlayışından, Avrupa Birliği sürecindeki Brüksel kriterlerine uzanan geniş bir yelpazede şekillendi. Peki, bu açılım serüveni nereye evrildi?
Yeni Anayasa ve Özerklik Tartışmaları
Son dönemde gündeme gelen yeni anayasa çalışmaları, Kürt sorununun çözümüne yönelik önemli bir fırsat olarak değerlendiriliyor. Ancak, geçmişteki açılım girişimlerinin akıbeti, bu fırsatın nasıl değerlendirileceği konusunda soru işaretleri yaratıyor. 2009’daki “Kürt Açılımı”ndan 2013’teki “Çözüm Süreci’ne”, ardından 2015’te yaşanan çatışmalı döneme kadar, her girişim belirli bir yol haritasıyla başladı ancak istenilen sonuca ulaşamadan akamete uğradı.
Medine’den Brüksel’e: İki Farklı Kutup
AKP’nin Kürt politikaları, ideolojik olarak iki farklı damardan besleniyor. Bir yanda, İslam kardeşliğini ön plana çıkaran ve Medine Vesikası’nı referans alan ümmetçi söylem; diğer yanda ise, Avrupa Birliği’ne üyelik hedefi doğrultusunda demokratikleşme ve azınlık hakları vurgusu yapan Brüksel hattı. Bu ikilem, açılımların içeriğini ve uygulanışını sürekli olarak etkiledi. Özellikle, “Kürt sorunu” ifadesi yerine “Kardeşlik Hukuku” gibi kavramların kullanılması, Medine ümmeti ideolojisinin bir yansıması olarak görüldü.
Somut Adımlar ve Sürecin Tıkanması
2013’te kamuoyuna açıklanan “Çözüm Süreci”, dil ve kültür haklarından yerel yönetimlerin güçlendirilmesine kadar birçok somut adımı içeriyordu. Ancak, süreç 2015’te yaşanan çatışmalarla birlikte rafa kaldırıldı. Bu dönemde, PKK’nın silah bırakması ve HDP’nin meşru siyaset zeminine çekilmesi hedefleniyordu, ancak Suriye’deki iç savaşın yarattığı bölgesel krizler, sürecin önündeki en büyük engellerden biri haline geldi. MHP’nin de desteğini alan AKP, güvenlik önlemlerini artırarak Kürt siyasal hareketi üzerindeki baskıyı yoğunlaştırdı.
Yeni Dönemin Sinyalleri
2023’te yapılan seçimlerin ardından, yeni anayasa tartışmaları yeniden alevlendi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, “Kürt kardeşlerimizin haklarını anayasal güvence altına alacak bir metin hazırlamaya kararlıyız” ifadelerini kullandı. Bu söylem, Medine Vesikası’ndaki “ümmet” anlayışıyla paralellik gösteriyor. Ancak, Brüksel’in beklentileri ile Medine’nin idealleri arasında köprü kurmanın ne kadar mümkün olduğu tartışılıyor. Uzmanlar, Türkiye’nin bu iki kutup arasında denge kurmasının zorluğuna dikkat çekiyor.
Bağımsız Değerlendirme
AKP’nin Kürt açılımları, tarihsel olarak Medine ümmeti idealine dayanan bir söylem ile Brüksel’in evrensel normları arasında sıkışmış durumda. Bu sıkışmışlık, her yeni açılım girişiminin kısa ömürlü olmasına neden oluyor. Geçmişteki deneyimler gösteriyor ki, kalıcı bir çözüm için sadece güvenlik önlemleri yetersiz; siyasi ve hukuki düzenlemelerin yanı sıra, toplumsal mutabakatın sağlanması da hayati önem taşıyor. Medine’nin kardeşlik vurgusu ile Brüksel’in demokratik kriterleri, aslında birbiriyle çelişen değil, tamamlayıcı unsurlar olabilir. Ancak bu sinerjiyi yakalamak, Türkiye siyasetindeki derin kutuplaşma nedeniyle kolay görünmüyor. Önümüzdeki dönem, bu iki damarın nasıl birleşeceğine ve yeni anayasanın bu denklemde oynayacağı role bağlı.
