Nisan ayında konutlarda yürürlüğe giren kademeli doğalgaz tarifesi, kış aylarının gelmesi ve tüketimin artmasıyla birlikte abonelerin yaklaşık yüzde 40'ını olumsuz etkileyecek. Sektör temsilcileri, merkezi sistemle ısınan binalar ve deniz kıyısındaki kentler başta olmak üzere yaklaşık 4 milyon abonenin faturasının iki katına çıkabileceğini belirtiyor. Özellikle İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerde yaşayanlar ile toplu konutlarda oturanlar kış aylarında ciddi bir mali yükle karşı karşıya kalacak.
Kademeli tarife nasıl işliyor?
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından Nisan 2024'te devreye alınan yeni tarife modeline göre, konut aboneleri yıllık tüketimlerine göre belirlenen eşik değerin altında kaldığı sürece düşük birim fiyattan faydalanıyor. Ancak bu eşik aşıldığında devreye giren ikinci kademe, birim fiyatı yaklaşık yüzde 40 artırıyor. İlk kademe için belirlenen yıllık tüketim limiti 1.100 metreküp olarak uygulanıyor. Bu limit, özellikle soğuk iklim bölgelerinde yaşayan ve ısınma ihtiyacı yüksek olan haneler için kolayca aşılabiliyor.
Kış aylarında tüketim zirve yapıyor
Kış aylarında doğalgaz tüketiminin mevsimsel olarak iki katına çıktığı biliniyor. Aralık, Ocak ve Şubat aylarında ısınma amaçlı kullanımın artması, yıllık ortalamanın üzerine çıkmaya neden oluyor. Özellikle ılıman geçen ilkbahar ve yaz aylarında düşük kalan tüketim, kışın başlamasıyla birlikte hızla yükseliyor. Uzmanlar, bu dönemde limitin aşılma ihtimalinin çok yüksek olduğunu ve abonelerin büyük bir kısmının yüksek kademeden fatura ödemek zorunda kalacağını ifade ediyor.
Merkezi sistem ve sahil kentleri risk altında
Sektör temsilcilerine göre, merkezi sistemle ısınan binalarda yaşayanlar en büyük riski taşıyor. Bu yapılarda ısıtma sistemi ortak olduğu için tüketim, binadaki tüm dairelerin toplamı üzerinden hesaplanıyor. Bu durum, bireysel kullanımı düşük olan dairelerin bile ortak tüketim nedeniyle yüksek kademeye girmesine yol açıyor. Özellikle eski yapı stoku ve yalıtımsız binalarda bu etki daha da belirginleşiyor. Ayrıca, deniz kıyısındaki kentlerde yaşayanlar da ılıman iklime rağmen kışın nem oranının yüksek olması nedeniyle ısınma ihtiyacı duyuyor; bu da tüketimi artırıyor.
Aboneler ne yapmalı?
Uzmanlar, abonelerin kış aylarında fatura şokunu önlemek için bazı adımlar atması gerektiğini söylüyor. Öncelikle, ısı yalıtımı ve pencere sızdırmazlığı gibi basit önlemlerle enerji tasarrufu sağlanabilir. Ayrıca, kombi ve radyatör bakımlarının yaptırılması, verimliliği artırarak tüketimi düşürebilir. Merkezi sistem kullanıcıları için ise bina yönetimleriyle ortak karar alarak ortak alanlarda ısı kontrolü ve bireysel sayaç uygulamasına geçilmesi öneriliyor.
Faturalar ne kadar artacak?
Yapılan hesaplamalara göre, kademeli tarifenin ikinci dilimine giren bir abonenin doğalgaz faturası önceki döneme göre yaklaşık iki kat artacak. Örneğin, kış aylarında aylık 1.000 metreküp tüketimi olan bir abone, bu dönemde ilk kademe limitini aşarak birim fiyatı yüksek olan kademeden faturalandırılacak. Bu durum, özellikle düşük gelirli haneleri zor durumda bırakabilir. EPDK yetkilileri, sosyal yardım kapsamında destek paketleri üzerinde çalıştıklarını ancak henüz net bir planın açıklanmadığını belirtiyor.
Kademeli tarifenin eleştirileri
Kademeli tarife uygulaması, enerji verimliliğini teşvik etmek ve yüksek tüketimi caydırmak amacıyla hayata geçirilmişti. Ancak uygulamanın adil olmadığı yönünde eleştiriler de var. Tüketici dernekleri, özellikle soğuk iklim bölgelerinde yaşayanların, iklim koşulları nedeniyle daha fazla tüketmek zorunda kaldığını ve bu nedenle cezalandırıldığını savunuyor. Ayrıca, sosyal yardım alan hanelerin de bu artıştan mağdur olacağı belirtiliyor.
Geçmiş uygulamalarla karşılaştırma
Türkiye'de daha önce elektrikte uygulanan kademeli tarifeler, benzer tartışmaları beraberinde getirmiş ve bazı düzenlemelerle yeniden yapılandırılmıştı. Doğalgazda ilk kez uygulamaya konulan bu sistem, kış aylarının zorlu koşullarında aboneleri daha fazla etkileyeceğe benziyor. Hükümetin, vatandaşların mağduriyetini gidermek için tarife dilimlerini güncelleme veya destek mekanizmaları geliştirme ihtimali bulunuyor.
