Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi'nde 1 Temmuz itibarıyla otel, restoran ve kafeler için zorunlu kayıt dönemi başladı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen sistem, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanmasını ve geri dönüşümünü hedefliyor. Ulusal entegrasyon döneminin ilk günlerinde vatandaşlar ve işletmeler sisteme uyum sağlamaya çalışırken, bakanlık yetkilileri uygulamanın yıl sonuna kadar tüm sektörlere yaygınlaştırılacağını belirtiyor.
Sistem Nasıl İşleyecek?
DOA Sistemi, plastik, cam, alüminyum ve pet şişe gibi depozitolu ambalajların işletmeler tarafından kayıt altına alınmasını zorunlu kılıyor. Otel, restoran ve kafeler, satışa sundukları ürünlerin ambalajlarını sisteme tanımlamak ve tüketiciden iade alındığında depozito bedelini ödemekle yükümlü olacak. Tüketiciler ise ambalajları iade ederek depozito bedelini geri alabilecek. Sistem, atık yönetiminde kayıt dışılığı önlemeyi ve geri dönüşüm oranını artırmayı amaçlıyor.
Hedefler ve Beklentiler
Bakanlık verilerine göre, Türkiye'de yılda yaklaşık 30 milyar adet depozitolu ambalaj tüketiliyor. Mevcut durumda bu ambalajların sadece yüzde 30'u geri dönüştürülüyor. DOA Sistemi ile bu oranın 2030 yılına kadar yüzde 70'e çıkarılması hedefleniyor. İlk etapta otel, restoran ve kafeleri kapsayan uygulama, 2025 yılından itibaren market ve diğer perakende işletmelerini de kapsayacak şekilde genişletilecek. Sisteme kayıt yaptırmayan işletmelere idari para cezaları uygulanacağı belirtiliyor.
Sektör temsilcileri uygulamayı desteklediklerini ancak geçiş sürecinde bazı zorluklar yaşandığını ifade ediyor. Özellikle küçük işletmelerin sistem altyapısına uyum sağlaması için eğitim ve mali destek talep ediliyor. Bakanlık ise kılavuz yayımlayarak işletmelere online eğitim ve teknik destek sağladığını açıkladı.
Dünyada ve Türkiye'de Depozito Uygulamaları
Depozito sistemleri, Almanya, Norveç ve İsveç gibi ülkelerde başarıyla uygulanıyor. Almanya'da sistem sayesinde pet şişelerin yüzde 98'i geri dönüştürülüyor. Türkiye'de ise DOA Sistemi, 2022 yılında pilot bölgelerde başlatılmış, başarılı sonuçlar alınmasının ardından ulusal çapa taşınmıştı. Uygulamanın çevre kirliliğini azaltmasının yanı sıra ekonomiye de yıllık 5 milyar lira katkı sağlaması bekleniyor.
Çevre örgütleri ve sivil toplum kuruluşları, sistemin etkin denetlenmesi gerektiğini vurguluyor. Aksi takdirde kayıt dışılığın devam edebileceği, depozito bedellerinin tüketiciye yansıtılabileceği uyarısı yapılıyor. Bakanlık ise sistemi anlık izleyecek bir dijital platform geliştirdiğini ve denetimlerin sıklaştırılacağını duyurdu.
DOA Sistemi'nin ilk günlerinde otel restoran ve kafelerdeki kayıt işlemleri yoğunlukla devam ediyor. Tüketicilerin sisteme alışması zaman alırken, işletmelerin uyum süreci yakından takip ediliyor. Sürdürülebilir bir çevre için önemli bir adım olarak değerlendirilen uygulamanın başarısı, herkesin katılımına bağlı.
