Türkiye'nin sıfır atık hedefleri doğrultusunda hayata geçirilen Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi, ilk 10 gününde 18 milyon 775 bin 861 ambalaj topladı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülen sistem, vatandaşların atık ambalajları iade ederek depozito bedelini geri almasını sağlıyor. Uygulama, şu anda pilot bölgelerde faaliyet gösteriyor ve yıl sonuna kadar tüm Türkiye'ye yayılması planlanıyor.
Depozito iade süreci nasıl işliyor?
DOA sistemi kapsamında, plastik pet şişe, cam şişe ve alüminyum kutular gibi ambalajların üzerinde depozito bedeli bulunuyor. Tüketiciler bu ambalajları anlaşmalı noktalara götürdüklerinde, her bir ambalaj için belirlenen depozito ücreti iade ediliyor. Sistem Türkiye genelinde 2000'den fazla iade noktası sunuyor. Bu noktalar arasında marketler, belediyelerin belirlediği istasyonlar ve TÜÇA'ya bağlı mobil toplama araçları yer alıyor. İade işlemleri hem nakit hem de dijital cüzdanlar aracılığıyla gerçekleştirilebiliyor.
Toplanan ambalaj miktarı ve çevresel etki
İlk 10 günde toplanan 18,8 milyon adet ambalaj, yaklaşık 500 ton atığın geri dönüşüm sürecine kazandırılması anlamına geliyor. Bu miktarla birlikte, çöp sahalarına giden atık miktarında önemli bir azalma sağlanması ve plastik kirliliğinin önlenmesi hedefleniyor. Sistem tam kapasite çalıştığında yıllık 20 milyar adet ambalajın geri dönüşüme kazandırılması bekleniyor. Ayrıca depozito uygulaması, vatandaşların çevre bilincini artırarak geri dönüşüm alışkanlığını yaygınlaştırmayı amaçlıyor.
Pilot bölgelerden Türkiye geneline
DOA, ilk olarak Ankara, İstanbul, Bursa, İzmir, Antalya, Mersin, Trabzon, Gaziantep, Diyarbakır ve Samsun olmak üzere 10 pilot şehirde başlatıldı. Bu şehirlerde binlerce iade noktası belirlendi. Vatandaşlar, TÜÇA’nın mobil uygulaması üzerinden en yakın iade noktasını bulabiliyor. Sistem, 2026 yılı itibarıyla tüm Türkiye’de zorunlu hale getirilecek. O tarihe kadar altyapı çalışmaları tamamlanacak ve depozito iade noktaları yaygınlaştırılacak.
Ekonomik ve sosyal boyut
Depozito sistemi, yalnızca çevreye değil ekonomiye de katkı sağlıyor. Toplanan ambalajlar geri dönüşüm tesislerinde işlenerek hammadde olarak ekonomiye kazandırılıyor. Bu sayede ithal hammadde bağımlılığı azalırken, geri dönüşüm sektörüne de yeni iş imkânları doğuyor. Ayrıca tüketiciler, iade ettikleri ambalaj başına 25 kuruş depozito bedeli aldıkları için ek bir gelir elde etmiş oluyor. Sistem aynı zamanda belediyelerin atık yönetimi maliyetlerini de düşürüyor.
Bağımsız değerlendirme
DOA sisteminin ilk 10 gündeki performansı, Türkiye’nin sıfır atık hedeflerine ulaşma yolunda önemli bir adım. Ancak sistemin başarısı, vatandaşların katılımı ve iade noktalarının yaygınlığına bağlı. Pilot bölgelerdeki yüksek toplama rakamları, halkın çevre konusundaki duyarlılığının arttığını gösteriyor. Sistemin tüm ülkeye yayılmasıyla birlikte geri dönüşüm oranlarında kayda değer bir artış bekleniyor. Uzun vadede, DOA’nın atık yönetimi alanında Türkiye’nin uluslararası taahhütlerine katkı sunması ve çevre kirliliğini azaltması öngörülüyor.
