Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) Başkanı Nurullah Öztürk, Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sisteminin bugün itibarıyla ulusal entegrasyon sürecini tamamlayarak 81 il ve 973 ilçede uygulamaya geçtiğini açıkladı. Sistem, plastik, cam, metal ve pet şişe gibi ambalajların depozitolu olarak toplanmasını ve geri dönüşüme kazandırılmasını hedefliyor. Öztürk, bu adımla Türkiye'nin sıfır atık politikası doğrultusunda önemli bir eşiği geçtiğini belirtti.
DOA Sistemi Nasıl İşleyecek?
Vatandaşlar, üzerinde depozito logosu bulunan ambalajları belirlenen toplama noktalarına teslim ederek ücret iadesi alabilecek. Sistem, marketler, alışveriş merkezleri ve belediyelere ait noktalarda kurulan ters otomat makineleri aracılığıyla işleyecek. Şu an için 81 ilde 15 bine yakın toplama noktasının faaliyette olduğu bildirildi. Öztürk, yıl sonuna kadar bu sayının 30 bine çıkarılmasının planlandığını söyledi. Depozito bedeli, ürün fiyatına dahil edilmiş olup, tüketici boş ambalajı iade ettiğinde bu ücret geri ödenecek.
Geri Dönüşüm Hedefleri
TÜÇA verilerine göre, Türkiye'de yılda yaklaşık 12 milyon ton ambalaj atığı oluşuyor. Mevcut geri dönüşüm oranı yüzde 30 seviyesindeyken, DOA sistemiyle bu oranın 2025 yılında yüzde 50'ye, 2030'da ise yüzde 70'e çıkarılması hedefleniyor. Başkan Öztürk, "Bu sistem sayesinde hem çevre kirliliğini azaltıyor hem de ekonomiye 5 milyar lira katkı sağlamayı bekliyoruz" ifadelerini kullandı. Ayrıca, sistemin yılda 2 milyon ton karbon salınımını önleyeceği tahmin ediliyor.
Uyum Süreci ve Cezai Yaptırımlar
DOA sistemi, üretici firmalara da önemli sorumluluklar getiriyor. Ambalajlı ürün üreten şirketlerin, ürünlerini depozitolu olarak piyasaya sürmeleri veya bir depozito yönetim sistemine dahil olmaları zorunlu. Uyum sağlamayan firmalara, ambalaj başına 5 TL'den başlayan idari para cezaları uygulanacak. Geçiş sürecinde firmaların sisteme entegrasyonu için 6 aylık bir uyum süreci tanındı.
Türkiye'de daha önce pilot illerde uygulanan DOA sistemi, katılımcılardan olumlu geri dönüşler almıştı. Özellikle İzmir ve Ankara'da yapılan denemelerde toplama oranlarının yüzde 80'in üzerine çıktığı raporlanmıştı. Sistemin yaygınlaşmasıyla birlikte ambalaj atıklarının doğaya atılmasının önüne geçilmesi ve atık yönetiminin daha verimli hale gelmesi bekleniyor.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın koordinasyonunda yürütülen projede, belediyelere de eğitim ve altyapı desteği sağlanıyor. Ayrıca, okullarda ve kamu spotlarıyla vatandaşlara sistem hakkında bilgilendirme yapılıyor. Uzmanlar, DOA sisteminin başarısının, vatandaşların katılımı ve bilinç düzeyine bağlı olduğunu vurguluyor.
