Ticaret Bakanlığı, Depozito İade Sistemi kapsamında plastik, cam ve metal ambalajlı içeceklerde uygulanan depozito katılım payının güncellenmesinin ardından, bazı marketlerde su ve içecek fiyatlarında yaşanan fahiş artışlara karşı denetim başlattı. Bakanlık ekipleri, özellikle büyükşehirlerdeki zincir marketlerde fiyat etiketlerini tek tek kontrol ederken, tüketici mağduriyetinin önlenmesi için cezai işlem uygulanacağını duyurdu. Denetimlerin önümüzdeki haftalarda tüm illere yaygınlaştırılması planlanıyor.
Depozito katılım payı güncellemesi ve fiyat artışları
Depozito İade Sistemi kapsamında, 1 Ocak 2025 itibarıyla plastik, cam ve metal ambalajlı içeceklerde depozito katılım payı 25 kuruş olarak belirlenmişti. Bu düzenleme, tüketicilerin boş ambalajları iade etmesi halinde ücreti geri almasını öngörüyor. Ancak bazı marketler, bu katılım payını gerekçe göstererek su ve içecek fiyatlarına yüzde 20 ila 40 arasında zam yaptı. Tüketici dernekleri, söz konusu artışların haksız olduğunu ve depozito katılım payının doğrudan fiyat artışına neden olmaması gerektiğini belirtti. Bunun üzerine Ticaret Bakanlığı, 81 ilde eş zamanlı denetim kararı aldı.
Denetimlerin kapsamı ve hedefleri
Denetimlerde, marketlerdeki su, soda, meyve suyu ve gazlı içeceklerin fiyat etiketleri, depozito katılım payından önceki ve sonraki fiyatlarla karşılaştırılıyor. Ayrıca, ürünlerin raf fiyatı ile kasa fiyatı arasındaki uyum da kontrol ediliyor. Bakanlık yetkilileri, “Fahiş fiyat uygulayan işletmelere, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında idari para cezası uygulanacak” açıklamasında bulundu. Denetimlerde ayrıca, stokçuluk ve haksız ticari uygulama gibi durumlar da mercek altına alınıyor. Ticaret Bakanı, konuya ilişkin yaptığı yazılı açıklamada, “Vatandaşlarımızın cebinden haksız yere para çıkmasına izin vermeyeceğiz. Depozito sistemi çevre için atılmış önemli bir adım, fırsatçılar bu adımı gölgeleyemez” ifadelerini kullandı.
Tüketicilerden ve sektörden tepkiler
Tüketici Hakları Derneği Başkanı, “Depozito katılım payı, tüketiciye iade edilecek bir meblağdır. Marketlerin bunu bahane ederek zam yapması kabul edilemez. Denetimlerin sürekli olması gerekiyor” dedi. Öte yandan, Türkiye Perakendeciler Federasyonu ise, “Fiyat artışlarının depozitoyla ilgisi yoktur. Artışlar, ambalaj maliyetleri ve enflasyon kaynaklıdır” şeklinde savunma yaptı. Ancak Bakanlık, fiyat artışlarının sadece depozito katılım payının uygulandığı ürünlerde yoğunlaştığını, bu nedenle fırsatçılık iddialarının ciddiye alındığını belirtti.
Denetimlerin ilk gününde İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa başta olmak üzere 10 ilde 500 market denetlendi. 30 işletmeye fahiş fiyat nedeniyle toplam 2 milyon lira ceza kesildi. Bakanlık, denetimlerin tüketici şikayetleri doğrultusunda artarak devam edeceğini duyurdu.
Depozito sisteminin amacı ve geleceği
Depozito İade Sistemi, geri dönüşüm oranlarını artırmak ve çevre kirliliğini azaltmak amacıyla hayata geçirildi. Sistemin başarılı olması için tüketicilerin katılımı kadar, fiyat istikrarının da sağlanması önem taşıyor. Ticaret Bakanlığı, denetimlerin yanı sıra, tüketicilerin şikayetlerini Alo 175 Tüketici Hattı ve e-Devlet üzerinden iletebileceğini açıkladı. Uzmanlar, benzer fırsatçılık girişimlerinin önüne geçebilmek için cezaların caydırıcı olması ve denetimlerin düzenli yapılması gerektiğini vurguluyor.
Depozito sisteminin ilk aylarında yaşanan bu fiyat karmaşası, uygulamanın başarısını gölgelememeli. Ancak devletin, fırsatçılara karşı kararlı duruşu, tüketici güvenini pekiştirecek bir adım. Türkiye'de daha önce de benzer düzenlemeler sonrası fiyat şişirme girişimleri olmuş, ancak sıkı denetimler sayesinde piyasa kısa sürede normale dönmüştü. Bu örnek, mevcut durumda da aynı sonucun alınacağına işaret ediyor.
