Diyarbakır'da patates fiyatlarındaki fahiş artışı protesto eden çiftçilere yönelik soruşturma, kentte beklenmedik bir idari depreme yol açtı. İddiaya göre, patates ticaretiyle uğraşan bir grup esnafın şikayeti üzerine harekete geçen Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı, aralarında bir kaymakam ve bir başsavcının da bulunduğu 12 kişi hakkında gözaltı kararı verdi. Gözaltına alınan kaymakam ve başsavcı, çıkarıldıkları mahkemece tutuklanarak görevlerinden uzaklaştırıldı. Olay, patatesin kilogram fiyatının 40 lirayı aşmasıyla başlayan ve kısa sürede siyasi bir krize dönüşen sürecin son halkası oldu.
Patates Fiyatlarındaki Artış ve Protestolar
Diyarbakır'da son bir ayda patates fiyatları %300'e varan oranda arttı. Çiftçiler, artışın arkasında büyük market zincirleri ve aracıların olduğunu iddia ederek eylem yaptı. 15 Mayıs'ta yüzlerce çiftçi, Diyarbakır Valiliği önünde toplanarak "Patatesimize dokunma" sloganları attı. Eylem sırasında polis, çiftçilere biber gazıyla müdahale etti ve 23 kişi gözaltına alındı. Gözaltına alınanlar arasında Diyarbakır Ziraat Odası Başkanı da bulunuyordu. Olaylar, sosyal medyada geniş yankı buldu ve #DiyarbakırPatates etiketi günlerce gündemde kaldı.
Protestoların ardından Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı, "fahiş fiyat" ve "haksız rekabet" gerekçesiyle soruşturma başlattı. Soruşturma kapsamında, patates ticaretinde aracılık yapan 5 kişi tutuklandı. Ancak asıl sürpriz, soruşturmanın ikinci dalgasında yaşandı. Savcılık, patates üreticilerinden alınan ifadeler doğrultusunda, bazı kamu görevlilerinin fiyat artışlarına göz yumduğu ve hatta çıkar sağladığı iddiasıyla yeni bir dosya açtı. Bu dosyada, Diyarbakır'ın bir ilçesinde görev yapan kaymakam ile bir başsavcı yer aldı.
Gözaltı ve Tutuklama Süreci
Edinilen bilgilere göre, 20 Mayıs sabahı erken saatlerde Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü ekipleri, kaymakamın evi ve başsavcının makam aracında arama yaptı. Aramalarda, patates ticaretiyle ilgili olduğu düşünülen bazı belgeler ve yüklü miktarda nakit para ele geçirildi. Gözaltına alınan kaymakam ve başsavcı, sağlık kontrolünün ardından adliyeye sevk edildi. Nöbetçi mahkeme, her iki isim hakkında "görevi kötüye kullanma" ve "rüşvet" suçlamalarıyla tutuklama kararı verdi. Karar sonrası İçişleri Bakanlığı ve Adalet Bakanlığı, iki ismin görevden uzaklaştırıldığını açıkladı.
Konuya yakın kaynaklar, kaymakamın patates ticareti yapan bir iş insanıyla ortak olduğunu ve başsavcının da bu ilişkiyi örtbas etmeye çalıştığını öne sürdü. Ancak resmi makamlardan henüz bu iddialara ilişkin bir açıklama gelmedi. Diyarbakır Barosu, tutuklamaların ardından yazılı bir açıklama yaparak "soruşturmanın selameti açısından yargı sürecinin takipçisi olacaklarını" bildirdi.
Patatesin Ekonomi Politiği
Türkiye'de patates, son yıllarda tarımsal üretimdeki dalgalanmaların simgesi haline geldi. 2023'te yaşanan kuraklık ve girdi maliyetlerindeki artış, patates üretimini %20 düşürdü. Buna karşın talep sabit kalınca fiyatlar hızla yükseldi. Diyarbakır, Türkiye'nin önemli patates üretim merkezlerinden biri. Ancak kentteki çiftçiler, ürünlerini tarlada 5-6 liradan satarken marketlerde aynı patatesin 40 liraya çıktığını belirtiyor. Bu fark, aracıların ve büyük perakende zincirlerinin fahiş kâr ettiği eleştirilerini beraberinde getiriyor.
Uzmanlar, patates fiyatlarındaki artışın sadece arz-talep dengesizliğinden kaynaklanmadığını, aynı zamanda spekülatif stoklamanın da etkili olduğunu vurguluyor. Tarım ekonomisti Dr. Ayşe Yıldız, "Patates gibi temel gıda maddelerinde yaşanan fiyat dalgalanmaları, derin bir yapısal soruna işaret ediyor. Aracı sayısının fazlalığı ve denetim eksikliği, bu tür krizleri kaçınılmaz kılıyor" diyor. Yıldız, kooperatifleşmenin ve doğrudan üreticiden tüketiciye satış modelinin yaygınlaştırılması gerektiğini savunuyor.
Siyasi Yansımalar ve Gözler Ankara'da
Patates krizi, kısa sürede yerel bir sorun olmaktan çıkıp ulusal siyasetin gündemine oturdu. Muhalefet partileri, iktidarı "tarımı bitirmekle" ve "çiftçiyi yalnız bırakmakla" suçladı. CHP Genel Başkanı, Diyarbakır'daki olayları "yolsuzluğun ve çürümüşlüğün itirafı" olarak nitelendirdi. Hükümet kanadından ise henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak Cumhurbaşkanı'nın hafta sonu yaptığı bir konuşmada "gıda arz güvenliği" vurgusu yapması, konunun yakından takip edildiği yorumlarına yol açtı.
Öte yandan, Diyarbakır'daki tutuklamalar, yargı bağımsızlığı tartışmalarını da yeniden alevlendirdi. Bir başsavcının patates soruşturmasında tutuklanması, hukukçular arasında "yargı içinde temizlik mi, yoksa hesaplaşma mı?" sorusunu gündeme getirdi. Adalet Bakanlığı, konuyla ilgili müfettiş görevlendirdiğini duyurdu. Gözlemciler, soruşturmanın derinleşmesi halinde Diyarbakır'da daha üst düzey isimlerin de görevden alınabileceğini belirtiyor.
Patates krizi, Türkiye'nin kronikleşen gıda enflasyonu ve yolsuzluk sorunlarının kesiştiği bir noktada patlak verdi. Diyarbakır'da kaymakam ve başsavcının tutuklanması, halkın adalet duygusunu bir nebze olsun tatmin etse de, sorunun kökenine inilmediği sürece benzer krizlerin kaçınılmaz olduğu açık. Patatesin bir ülkenin siyasi kaderini etkileyebileceği gerçeği, aslında tarımın ve gıda güvenliğinin ne kadar hayati olduğunu gösteriyor. Önümüzdeki günlerde Diyarbakır'daki soruşturmanın seyri, sadece kenti değil, tüm ülkeyi yakından ilgilendiriyor.
