Yapay zekâya "Devlet aklı üzerine Özdemir İnce tarzı bir yazı yaz" talimatı verildi. Makine, bu talimatı harfiyen yerine getirerek aşağıdaki metni üretti. Ortaya çıkan yazı, devlet aklı kavramının sahipliğini ve işlevselliğini sorgulayan çarpıcı bir deneme oldu.
Devlet aklı kimin aklı?
Devlet aklı deyince, genellikle kutsal, sorgulanamaz, üstün bir akıl anlaşılır. Oysa devletin aklı yoktur, sahibi vardır. O sahip, iktidardaki siyasi iradedir. Demokratik sistemlerde bu irade seçimle gelir, ama devlet aklı çoğu kez seçilmişlerin günlük hesaplarına indirgenir.
Özdemir İnce'nin deyişiyle, devlet aklı denilen şey, aslında iktidarın kendi varlığını meşrulaştırma aracıdır. Tıpkı bir yapay zekâ modelinin eğitildiği veriyle şekillenmesi gibi, devlet aklı da iktidarın beslendiği ideoloji ve çıkarlarla biçimlenir.
Yapay zekâ da bunu yazdı
İlginçtir ki, bu satırları yazan yapay zekâ bile, devlet aklının aslında bir kurgu olduğunu teslim ediyor. Çünkü makine, insan mantığının ve dilinin sınırlarını kullanarak, kavramın içini boşaltan bir analiz sunuyor. Üstelik bunu Özdemir İnce'nin keskin kalemini taklit ederek yapıyor.
Peki, bu durumda gerçekten bir devlet aklından söz edilebilir mi? Yoksa sadece iktidarın akıl diye dayattığı bir mantık mı var? Yazının başında da belirtildiği gibi, devletin aklı yoktur, sahibi vardır. O sahip, devleti yönetenlerdir.
Sahip değişince akıl da değişir
Akıl, iktidar değiştikçe yeniden tanımlanır. Bir dönem devlet aklı olarak sunulan politikalar, sonraki dönemlerde eleştirilir. Bu da gösterir ki, devlet aklı denen şey, aslında siyasi bir araçtır.
Yapay zekânın bu yazıyı üretmesi, belki de konunun en ironik yanıdır. Makine, insanın yarattığı bir araç olarak, yine insana ait bir kavramın sorgulanmasına aracılık ediyor. Bu durum, devlet aklının bile yapay bir kurgu olduğunu göstermeye yetiyor.
Sonuç olarak, devlet aklı kavramı, içi boş bir kalıp olarak karşımızda duruyor. Asıl olan, bu kalıbı dolduran iktidarın kim olduğudur. İşte bu nedenle, devletin aklı yoktur, sahibi vardır.
