Türkiye'de 1 Temmuz 2024 itibarıyla uygulamaya giren Depozitosu Olan Ambalajlar Sistemi (DOA), sokak toplayıcılarının gelirini dramatik şekilde düşürdü. Bir ay önce kimsenin yüzüne bakmadığı pet şişeler, şimdi marketlerde 1 liradan iade alınıyor. Ancak sistem, sokak toplayıcılarının aracı rolünü ortadan kaldırarak onları mağdur etti.
DOA sistemi nasıl işliyor?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hayata geçirilen DOA sistemi, plastik, cam ve alüminyum ambalajların geri dönüşümünü teşvik etmeyi amaçlıyor. Tüketiciler, ambalajları marketlere götürdüklerinde 1 lira depozito ücretini geri alabiliyor. Sistemin ilk ayında, büyük şehirlerdeki marketlerde iade noktaları kuruldu ve tüketiciler yoğun ilgi gösterdi.
Sokak toplayıcıları ne durumda?
Sokak toplayıcıları, daha önce atık toplayarak geçimlerini sağlıyordu. DOA sistemiyle birlikte, ambalajlar artık doğrudan tüketici tarafından markete iade edildiği için toplayıcıların eline geçen şişe sayısı ciddi oranda azaldı. Bir toplayıcı, "Eskiden günde 200-300 şişe buluyorduk, şimdi 20-30 tane ancak çıkıyor. 1 lira iyi para ama iş yok" dedi.
Tüketici memnun, toplayıcı endişeli
Vatandaşlar sistemden memnun. Bir vatandaş, "Eskiden şişeleri çöpe atıyorduk, şimdi markete götürüp paramızı alıyoruz. Hem cebimize giriyor hem çevreye katkı sağlıyoruz" ifadelerini kullandı. Sokak toplayıcıları ise yeni duruma uyum sağlamaya çalışıyor. Bazı toplayıcılar, geri dönüşüm firmalarına yönelirken bazıları başka iş arayışına girdi.
Sosyal yardım çağrıları
Sivil toplum kuruluşları, sokak toplayıcılarının mağduriyetini gidermek için sosyal yardım programları başlatılmasını talep ediyor. Türkiye'de yaklaşık 500 bin kişinin atık toplayarak geçindiği tahmin ediliyor. Uzmanlar, geçiş sürecinde bu kişilere istihdam desteği verilmesi gerektiğini belirtiyor.
DOA sistemi çevre için olumlu olsa da, toplayıcıların yaşadığı sıkıntılar göz ardı edilemez. Yetkililer, sorunu çözmek için çalışma yürüttüklerini açıkladı.
