Türkiye genelinde dün (14 Kasım 2024) başlatılan depozito iade sistemi, ilk gününde büyük ilgi gördü. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülen uygulama kapsamında 81 ildeki toplama noktalarında 1,5 milyon adet plastik ve cam şişe toplandı. Vatandaşlar getirdikleri her boş şişe için 1 TL değerinde depozito bedeli aldı.
Sistem nasıl işliyor?
Depozito sistemi, belirli marka ve boyutlardaki plastik ve cam içecek ambalajlarının iade edilmesini teşvik ediyor. Vatandaşlar, aldıkları şişe ve kutuların üzerindeki depozito logosunu okutarak, anlaşmalı marketlerdeki iade makinelerine veya TÜÇA'nın belirlediği toplama noktalarına getiriyor. Her bir ambalaj için cep telefonlarına tanımlanan dijital cüzdana 1 TL yatırılıyor. Bu tutar, market alışverişlerinde kullanılabiliyor veya banka hesabına aktarılabiliyor.
Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre, ilk gün yoğunluğu beklentilerin üzerinde gerçekleşti. Özellikle İstanbul, Ankara ve İzmir'deki toplama noktalarında uzun kuyruklar oluştu. TÜÇA yetkilileri, sistemin kısa sürede yaygınlaşmasıyla günlük 10 milyon şişenin toplanmasının hedeflendiğini belirtti.
Çevreye büyük katkı
Bakan Mehmet Özhaseki, konuyla ilgili yaptığı değerlendirmede, "Depozito sistemi, sıfır atık hedeflerimiz doğrultusunda atıkların kaynağında ayrıştırılmasını ve geri dönüşüme kazandırılmasını sağlayacak. Vatandaşlarımızın bu sisteme bu kadar kısa sürede sahip çıkması, çevre bilincimizin ne kadar geliştiğini gösteriyor" dedi. Uygulamanın yıllık 500 bin ton plastik atığın geri dönüşümüne katkı sağlaması bekleniyor.
Sistem, Avrupa Birliği ülkelerinde uzun yıllardır başarıyla uygulanan modele benzer şekilde tasarlandı. Türkiye'de ilk etapta 0,33 litre, 0,5 litre ve 1,5 litrelik pet şişeler ile cam şişeler sisteme dahil edildi. Önümüzdeki aylarda alüminyum kutuların da sisteme eklenmesi planlanıyor.
Depozito iade noktalarının sayısının artırılması için çalışmalar sürüyor. Halihazırda büyük zincir marketlerde ve belediyelerin belirlediği noktalarda hizmet veren makinelerin sayısının 2025 sonuna kadar 10 bine çıkarılması hedefleniyor.
Ekonomik etki ve geri dönüşüm
Uygulama, çevresel faydalarının yanı sıra vatandaşlara ek gelir kapısı oluşturuyor. Özellikle düşük gelirli aileler için önemli bir destek olabileceği ifade ediliyor. Toplanan şişeler, lisanslı geri dönüşüm tesislerinde işlenerek yeniden hammaddeye dönüştürülecek. Bu sayede ham madde ithalatının azaltılması ve döviz tasarrufu sağlanması amaçlanıyor.
Depozito sistemi, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadele ve sıfır atık politikasının önemli bir ayağını oluşturuyor. Bakanlık, vatandaşların sisteme katılımını artırmak için bilgilendirme kampanyalarına devam edecek.
