Depozito Yönetim Sistemi'nin (DOA) 1 Ocak'ta yürürlüğe girmesiyle birlikte ambalajlı su fiyatlarında 3 ila 5 lira arasında artış yaşandı. Tüketici konfederasyonları, yalnızca 1 liralık depozito bedelinin yansıtılması gerekirken fiyatların katlanmasını "gizli zam" olarak nitelendirdi. Uzmanlar, bu durumun fırsatçılıktan kaynaklandığını ve denetimlerin artırılması gerektiğini vurguluyor.
1 liralık depozito, 5 liralık zam
DOA kapsamında pet şişe ve kutular için 1 lira depozito bedeli alınması kararlaştırılmıştı. Ancak market raflarında yapılan incelemelerde, aynı marka ve boydaki suların fiyatlarının 3-5 lira arasında yükseldiği tespit edildi. Tüketici Dernekleri Konfederasyonu (TÜKONFED) Başkanı Aydın Ağaoğlu, "Vatandaş 1 lira depozito ödeyecek, ama raf fiyatına 5 lira ekleniyor. Bu açıkça tüketiciyi kandırmaktır" dedi.
Yetkililer ne diyor?
Ticaret Bakanlığı, fiyat artışlarının depozito bedeliyle ilgili olmadığını, küresel maliyet artışlarından kaynaklandığını savunuyor. Bakanlık yetkilileri, "Depozito bedeli ayrı bir kalemdir ve fiyat artışlarıyla ilişkilendirilmemelidir" açıklaması yaptı. Ancak tüketici örgütleri, zamların tam da sistemin yürürlüğe girdiği döneme denk gelmesini manidar buluyor.
Fırsatçılık mı, yasal düzenleme mi?
Ekonomist Prof. Dr. Mahmut Akgül, konuyu şöyle değerlendiriyor: "Depozito sistemi aslında çevre kirliliğini azaltmak için iyi bir adım. Ancak üreticiler ve marketler bu durumu bahane ederek fiyatları şişirebilir. Devletin sıkı denetim yapması şart." Akgül, benzer uygulamaların Avrupa'da da olduğunu ancak fiyat artışlarının bu kadar yüksek olmadığını belirtiyor.
DOA kapsamında 2,5 litrelik pet şişeler, cam şişeler ve alüminyum kutular için 1 lira depozito alınıyor. Sistemin amacı, ambalaj atıklarının geri dönüşüme kazandırılmasını teşvik etmek. Ancak tüketiciler, depozito iadesi için bile ekstra çaba harcamak zorunda kaldıklarını söylüyor.
İstanbul'da yaşayan bir tüketici olan Mehmet Yılmaz, "Eskiden 20 liraya aldığım suyu şimdi 25 liraya alıyorum. 1 lira depozito ödesem de 4 lira fazla vermiş oluyorum. Bu işte bir gariplik var" diye konuştu.
Konuyla ilgili olarak Rekabet Kurumu'nun inceleme başlatması bekleniyor. Tüketici dernekleri, konuyu yargıya taşıyacaklarını duyurdu.
Depozito sisteminin Türkiye'de ilk kez uygulanmadığı, 2018'de de benzer bir düzenlemenin yapıldığı ancak başarısız olduğu hatırlatılıyor. Uzmanlar, bu kez sistemin başarılı olması için denetim mekanizmasının güçlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor.
