İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde bulunan bir depozito iade makinesinin önünde, başkalarına ait T.C. kimlik numaralarını kullanarak torbalar dolusu pet şişe getiren bir kadına vatandaşlar sert tepki gösterdi. Yaşanan arbede sonucu olay yerine polis ekipleri sevk edilirken, kadının toplamda 10 farklı kimlik numarasıyla makineye 3 bine yakın şişe attığı iddia ediliyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın 2023'te hayata geçirdiği depozito iade sistemi, bu tür usulsüzlüklerle ilk kez bu kadar net bir şekilde karşı karşıya kaldı.
Kimlik Sahtekarlığı ve Teşvik Sistemi
14 Ocak 2024'te öğle saatlerinde yaşanan olayda, E.Y. isimli bir kadın, depozito makinesinin başında bekleyen vatandaşların sırasına geçmeden doğrudan makineye yöneldi. İçinde yüzlerce şişe bulunan büyük çöp poşetlerini makinaya boşaltmaya başlayan kadın, her seferinde farklı bir T.C. kimlik numarası okutarak işlemi tekrarladı. Sırada bekleyen vatandaşlar durumu fark edince tepki gösterdi. Görgü tanığı Ahmet K., "Kadın her seferinde telefonundan farklı bir kimlik numarası söylüyordu. Makine her seferinde ‘işlem başarılı’ diyordu. Biz de ‘bu neyin kurnazlığı’ diye bağırdık, kadın önce aldırış etmedi ama sonra tartışma büyüdü" dedi.
Olayın ardından inceleme başlatan Beyoğlu İlçe Emniyet Müdürlüğü ekipleri, kadının toplamda 10 farklı T.C. kimlik numarası kullandığını ve bu numaraların bir kısmının yaşlı ve kimlik bilgileri çalındığından habersiz kişilere ait olduğunu tespit etti. Sistemde her kimlik numarasına günlük maksimum 50 şişe iade limiti bulunmasına rağmen, E.Y.'nin farklı kimliklerle bu limiti aşarak yaklaşık 3 bin şişeyi paraya çevirdiği belirlendi. Depozito iade sistemi, her bir pet şişe için 25 kuruş veriyor. Kadının böylece yaklaşık 750 TL haksız kazanç sağladığı hesaplanıyor.
Sistem Açıkları ve Kamuoyu Tepkisi
Olay, depozito iade sisteminin denetim mekanizmasındaki zafiyetleri bir kez daha gündeme getirdi. Türkiye'de 2023 yılında uygulamaya konulan ve 2024'te genişletilen depozito iade sistemi, çevre kirliliğini azaltmak ve geri dönüşümü teşvik etmek amacıyla tasarlanmıştı. Ancak sistemin, kimlik doğrulama konusunda yetersiz kaldığı ve kötü niyetli kullanıcılar tarafından suistimal edilmeye açık olduğu görülüyor. Uzmanlar, makinenin her işlemde kimlik kartının fiziksel olarak okutulması veya biyometrik doğrulama gibi ek güvenlik önlemleri alınması gerektiğini belirtiyor.
Çevre Mühendisleri Odası İstanbul Şube Başkanı Prof. Dr. Selim K., "Sistemin amacı, vatandaşları geri dönüşüme teşvik etmek. Ancak bu tür usulsüzlükler, sisteme olan güveni sarsıyor. Bakanlık, derhal bir düzenleme yapmalı ve her işlemde e-Devlet şifresi veya kimlik kartı okutma zorunluluğu getirmeli" değerlendirmesinde bulundu. Olayın ardından sosyal medyada geniş yankı uyandıran paylaşımlarda, vatandaşlar benzer durumların yaygın olduğunu ve sistemin denetlenmesi gerektiğini vurguladı.
Konuyla ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan henüz resmi bir açıklama gelmezken, Beyoğlu Emniyet Müdürlüğü'nün olayla ilgili soruşturması sürüyor. E.Y. hakkında 'resmi belgede sahtecilik' ve 'dolandırıcılık' suçlarından işlem yapılacağı öğrenildi.
Depozito iade sisteminin yaygınlaşmasıyla birlikte bu tür olayların artabileceğine dikkat çeken uzmanlar, sistemin sadece çevresel değil, aynı zamanda etik ve hukuki boyutlarının da göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade ediyor. Olay, bireysel bir sahtekarlık vakası olmanın ötesinde, Türkiye'nin sıfır atık hedefleri doğrultusunda uygulamaya koyduğu bir politikanın pratikte ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor. Bakanlığın, benzer suiistimalleri önlemek için acil adımlar atması bekleniyor.
