Türkiye genelinde çevre kirliliğini azaltmak ve geri dönüşümü teşvik etmek amacıyla hayata geçirilen Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi, 81 ilde uygulamaya giriyor. Vatandaşlar, plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını iade ederek her bir ambalaj için 1 lira teşvik bedeli alacak. Biriken tutarlar, banka hesaplarına transfer edilebilecek veya alışverişlerde kullanılabilecek. Sistemin, yılda yaklaşık 20 milyar ambalajın geri dönüşüme kazandırılması hedefleniyor.
Sistem nasıl işleyecek?
DOA kapsamında, belirlenen iade noktalarına getirilen her boş ambalaj, barkod okutularak sisteme kaydedilecek. Vatandaşlar, mobil uygulama veya kart aracılığıyla biriken depozito bedelini takip edebilecek. Birikim belirli bir seviyeye ulaştığında, kullanıcı isterse bu tutarı banka hesabına aktarabilecek ya da anlaşmalı marketlerde alışverişte kullanabilecek. Sistemin ilk etapta 500 mililitre ve altındaki içecek ambalajlarını kapsaması planlanırken, ilerleyen dönemde tüm ambalaj türlerine yaygınlaştırılması bekleniyor.
Geri dönüşüm hedefleri
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre, Türkiye'de her yıl yaklaşık 30 milyar adet içecek ambalajı tüketiliyor. Bunların yalnızca yüzde 20'si geri dönüşüme kazandırılabiliyor. DOA sistemiyle bu oranın yüzde 90'ın üzerine çıkarılması amaçlanıyor. Sistem aynı zamanda belediyelerin çöp toplama maliyetlerini düşürecek ve çevre kirliliğinin önlenmesine katkı sağlayacak. Benzer sistemlerin başarıyla uygulandığı Almanya ve Norveç gibi ülkelerde, depozito iade oranları yüzde 95'in üzerinde.
Ekonomik etkiler
Uzmanlar, sistemin hem çevresel hem de ekonomik faydalarına dikkat çekiyor. Geri dönüşüm sektöründe yeni istihdam alanları oluşacak, hammadde ithalatı azalacak. Plastik, cam ve alüminyumun geri dönüştürülmesiyle enerji tasarrufu sağlanacak. Örneğin, bir alüminyum kutunun yeniden işlenmesi, sıfırdan üretime göre yüzde 95 daha az enerji tüketiyor. Ayrıca, vatandaşların cebine doğrudan giren 1 liralık teşvik, hane bütçesine küçük de olsa katkı sunacak.
Uygulama takvimi
DOA sistemi, yılın ikinci çeyreğinde pilot illerde başlatılacak, ardından kademeli olarak tüm Türkiye'ye yayılacak. İlk etapta büyükşehirler ve turizm bölgeleri öncelikli olacak. Vatandaşların sisteme uyum sağlaması için kamu spotları ve bilgilendirme kampanyaları düzenlenecek. İade noktaları marketler, bakkallar ve belediyelerin belirlediği alanlara kurulacak. Sistemin tam kapasiteyle çalışmasının ardından yılda 20 milyar ambalajın geri dönüşüme kazandırılması hedefleniyor.
Depozito iade sistemi, Türkiye'nin döngüsel ekonomiye geçişinde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Avrupa Birliği uyum süreci kapsamında hayata geçirilen uygulama, aynı zamanda sıfır atık hedeflerine ulaşmada kritik bir rol oynayacak. Uygulamanın başarısı, vatandaşların katılımı ve altyapının etkin yönetimine bağlı olacak. Benzer sistemlerin yurtdışındaki başarısı, Türkiye için de umut verici bir tablo çiziyor.
