Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hayata geçirilen Depozito İade Sistemi (DİS), 1 Temmuz 2025 itibarıyla Türkiye genelinde 81 ilde uygulamaya giriyor. Sistem kapsamında, üzerinde Depozito İade Sistemi (DOA) logosu bulunan plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajları, belirlenen iade noktalarına teslim edilebilecek. Vatandaşlar, DOA mobil uygulaması üzerinden her bir ambalaj için anında 1 TL kazanacak.
Nasıl Çalışacak?
Depozito İade Sistemi, tüketicilerin içecek ambalajlarını geri dönüşüme kazandırmasını teşvik etmek amacıyla tasarlandı. Sisteme dahil olan ambalajlar, üzerindeki DOA logosu ile tanımlanacak. Vatandaşlar, bu ambalajları marketler, alışveriş merkezleri ve belediyeler tarafından belirlenen iade noktalarına götürerek teslim edebilecek. Teslimat sırasında DOA mobil uygulaması üzerinden oluşturulan kişisel hesaba, her bir ambalaj için 1 TL yatırılacak. Biriken bakiye, anlaşmalı marketlerde alışverişte kullanılabilecek veya banka hesabına aktarılabilecek.
Hangi Ambalajlar Dahil?
Sistem, plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını kapsıyor. Şişe, kutu, pet şişe gibi günlük hayatta sıkça kullanılan ambalajlar, DOA logosu taşıması koşuluyla iade edilebilecek. Bakanlık, ilk etapta 0,1 litre ile 3 litre arasındaki içecek ambalajlarının sisteme dahil olduğunu, zamanla kapsamın genişleyeceğini duyurdu. Ayrıca, iade noktalarında otomatik toplama makineleri ve manuel kabul birimleri yer alacak.
Hedef ve Beklentiler
Bakanlık yetkilileri, Depozito İade Sistemi ile 2030 yılına kadar yılda 25 milyar ambalajın geri dönüşüme kazandırılmasını hedeflediklerini belirtiyor. Bu sayede hem çöp sahalarına giden atık miktarının azaltılması hem de hammadde ithalatının düşürülmesi amaçlanıyor. Sistem, Avrupa Birliği'nde başarıyla uygulanan depozito modellerine benzer şekilde tasarlandı. Örneğin Almanya'da benzer bir sistemle plastik şişelerin yüzde 98'i geri dönüşüme kazandırılıyor.
Vatandaş Ne Yapmalı?
Uygulamadan yararlanmak isteyen vatandaşların öncelikle DOA mobil uygulamasını akıllı telefonlarına indirmesi gerekiyor. Uygulama üzerinden kayıt oluşturulduktan sonra, iade noktalarına gidilerek ambalajlar teslim edilebilecek. Her teslimatta uygulama üzerinden anında 1 TL kazanılacak. Sistemin başlangıcında 81 ilde toplam 5 bin iade noktası kurulacağı, yıl sonuna kadar bu sayının 10 bine çıkarılacağı açıklandı.
Çevresel ve Ekonomik Etki
Depozito İade Sistemi, sadece çevresel fayda sağlamakla kalmayıp ekonomiye de katkı sunmayı hedefliyor. Geri dönüşen ambalajlar, hammadde olarak yeniden kullanılacağı için plastik, cam ve alüminyum üretiminde dışa bağımlılık azalacak. Ayrıca, vatandaşlar için ek gelir kapısı oluşturan sistem, özellikle düşük gelirli haneler için önemli bir teşvik unsuru olarak görülüyor. Bakanlık, sistemin ilk yılında 10 milyar ambalajın geri dönüşmesini ve vatandaşlara 10 milyar TL ödeme yapılmasını öngörüyor.
Depozito İade Sistemi, Türkiye'nin sıfır atık hedefleri doğrultusunda atılan en somut adımlardan biri olarak öne çıkıyor. Ancak sistemin başarısı, vatandaşların katılımı ve iade noktalarının yaygınlığına bağlı. Uygulamanın ilk günlerinde yaşanabilecek aksaklıkların giderilmesi ve farkındalık çalışmalarının etkin şekilde yürütülmesi, sistemin uzun vadeli başarısı için kritik öneme sahip. Avrupa'da onlarca yıldır başarıyla uygulanan bu modelin Türkiye'de de aynı başarıyı yakalaması, çevre bilincinin artması ve ekonomik kazanımların somutlaşmasıyla mümkün olacak.
