Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) koordinasyonunda yürütülen depozito iade sisteminde, artan yoğunluk gerekçe gösterilerek toplu iadelere kısıtlama getirildi. Günlük 200 adedin üzerindeki pet şişe ve ambalaj iadelerinde, şişe başına ödenen 1 liralık teşvik bedeli Sayma ve Doğrulama Merkezleri'nde 50 kuruşa indirildi. Karar, özellikle atık toplayıcıları ve küçük esnaf arasında tepkiye yol açarken, vatandaşların depozito iadesine olan ilgisini azaltabileceği yorumları yapılıyor.
Teşvik indirimi nasıl uygulanacak?
Yeni düzenlemeyle, TÜÇA’ya bağlı Sayma ve Doğrulama Merkezleri, günlük 200 adedin üzerinde pet şişe ve ambalaj getiren kişi veya kuruluşlara, şişe başına 50 kuruş ödeyecek. 200 adede kadar olan iadelerde ise teşvik tutarı 1 lira olarak kalmaya devam edecek. Uygulama, özellikle toplu olarak atık getiren tüccar, okul, dernek gibi kurumları etkilerken, bireysel kullanıcıların çoğu bu sınırın altında kaldığı için doğrudan etkilenmeyecek. Ancak apartman görevlileri, mahalle bakkalları ve atık toplayıcıları, günlük birikintilerini iadeye getirdiklerinde sınırı aşma riskiyle karşı karşıya.
TÜÇA yetkilileri, kararın gerekçesini sistemin yoğunluğu ve merkezlerdeki iş yükünün azaltılması olarak açıklarken, eleştirilerin farkında olduklarını ve pilot bölgelerde uygulamanın takip edileceğini belirtti. Yetkililer ayrıca, indirimin geçici olduğu ve talebe göre yeniden değerlendirileceği sinyalini verdi. Ancak çevre örgütleri, teşvikin düşürülmesinin geri dönüşüm oranlarını olumsuz etkileyeceğini savunuyor.
Depozito iade sistemi ve hedefler
Depozito iade sistemi, Türkiye’de 2022 yılında başlatılan ve pet şişe ile alüminyum kutuların toplanarak geri dönüşüme kazandırılmasını amaçlayan bir proje. Sisteme kayıtlı her pet şişe için 1 lira teşvik ödenirken, bu rakamın düşürülmesi ilk kez gündeme geliyor. Hedeflenen, toplam atık hacminin azaltılması ve geri dönüşüm oranının yüzde 30’lara çıkarılmasıydı. Ancak yoğun ilgi, merkezlerde kuyruklara ve iş yüküne neden oldu. Alternatif olarak mobil toplama noktalarının sayısının artırılması ve otomatik makinelerin yaygınlaştırılması planlanıyor.
Ekonomistler ise teşvikin düşürülmesinin, enflasyonist ortamda vatandaşın ek gelir elde etme motivasyonunu azaltacağına dikkat çekiyor. Özellikle düşük gelirli aileler ve atık toplayıcıları için bu teşvik önemli bir gelir kaynağı haline gelmişti. Uygulamanın toplumsal kabulü, teşvik miktarının sürdürülebilirliğine bağlı görünüyor. TÜÇA’nın, sistemin finansmanını ve operasyonel verimliliğini dengelemek adına attığı bu adım, çevre bilincini teşvik ederken ekonomik dengeleri de gözetme çabası olarak değerlendirilebilir. Ancak indirimin kalıcı olması halinde, depozito sisteminin başarısı risk altına girebilir.
