Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü’nün 2024 yılı ilk altı ay verilerine göre, ocak-haziran döneminde tedavüle sunulan madeni paralar arasında 1 kuruş ve 5 kuruş hiç yer almadı. Toplam 169 milyon 960 bin adet madeni para basılırken, vatandaşın cebine giren madeni para tutarı 434 milyon 615 bin 500 lira oldu. En yüksek basım adedi ise 1 liralık madeni paralarda gerçekleşti.
1 kuruş ve 5 kuruş neden basılmadı?
Darphane verileri, yılın ilk yarısında 1 kuruş ve 5 kuruşluk madeni paraların hiç basılmadığını gösteriyor. Uzmanlar, bu durumun enflasyonun etkisiyle küçük birimli madeni paraların alım gücünü yitirmesi ve basım maliyetinin üzerinde değere sahip olmasından kaynaklandığını belirtiyor. 1 kuruşun basım maliyeti yaklaşık 15 kuruş, 5 kuruşunki ise 30 kuruş civarında. Bu nedenle Darphane, zarar etmemek için bu madeni paraları basmaktan kaçınıyor.
2024 ilk yarı madeni para verileri
Ocak-haziran döneminde en çok basılan madeni para 1 lira oldu. 1 liralık madeni paralar 82 milyon 240 bin adetle başı çekerken, onu 50 kuruş (40 milyon 500 bin adet) ve 25 kuruş (30 milyon 800 bin adet) izledi. 10 kuruşluk madeni paralardan 13 milyon 200 bin adet, 5 kuruştan 2 milyon 200 bin adet ve 1 kuruştan ise 1 milyon 20 bin adet basıldı. Ancak bu veriler, 2024 yılı ilk yarısında 1 ve 5 kuruşun hiç basılmadığı gerçeğini değiştirmiyor. Geçen yılın aynı döneminde de 1 kuruş ve 5 kuruş basımı yok denecek kadar azdı.
1 kuruş ve 5 kuruş tedavülden kalkar mı?
Küçük madeni paraların basılmaması, tedavülden kalkacağı yorumlarını beraberinde getiriyor. Merkez Bankası verilerine göre halen dolaşımda milyarlarca adet 1 ve 5 kuruş bulunuyor. Ancak bankalar ve işletmeler bu paraları kabul etmemeye başladı. Tüketiciler ise bu paraları biriktiriyor veya atmıyor. Türkiye'de daha önce de benzer bir süreç 2005 yılında YTL'ye geçişte yaşanmış, eski madeni paralar bir süre tedavülde kaldıktan sonra değişim süreci başlatılmıştı. Şimdi ise benzer bir kararın alınabileceği konuşuluyor.
Madeni para sektörü etkileniyor
Küçük madeni paraların basılmaması, otomatik makineler, vending sektörü ve perakende zincirlerini de etkiliyor. Birçok firma, 1 ve 5 kuruşluk para üstlerini veremez hale geldi. Bu durum, fiyatlandırma stratejilerinde kademeli olarak 10 kuruş altı tutarların kaldırılmasına yol açıyor. Ekonomistler, bu eğilimin önümüzdeki yıllarda daha da artacağını ve küçük madeni paraların fiilen ortadan kalkacağını öngörüyor.
Darphane verileri, madeni para basımında verimlilik ve maliyet odaklı bir dönüşüm yaşandığını gösteriyor. 1 ve 5 kuruşun basılmaması, Türkiye'nin küçük madeni paralardan kademeli olarak uzaklaştığının bir işareti olarak değerlendirilebilir. Önümüzdeki dönemde bu konuda resmi bir adım atılıp atılmayacağı merak konusu.
