Bursa'nın Yıldırım ilçesine bağlı tarihi Cumalıkızık köyünde, UNESCO Dünya Mirası statüsüne uygun bir düzenleme çalışması başlatıldı. Bursa Valiliği koordinasyonunda, Yıldırım Belediyesi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı iş birliğiyle yürütülen proje kapsamında, köydeki tescilli yapıların çevresindeki uygunsuz yapılaşmanın kaldırılması ve sokak dokusunun özgün haline döndürülmesi hedefleniyor. Çalışmaların 2025 yılı sonuna kadar tamamlanması planlanıyor.
Tarihi dokuya müdahale sınırlı olacak
Proje kapsamında, Cumalıkızık'ın 700 yıllık Osmanlı sivil mimarisini yansıtan evlerin bulunduğu sokaklarda, betonarme eklentiler, izinsiz çatı katları ve cephe kirletici unsurlar tespit edildi. Valilik açıklamasına göre, bu yapıların sahiplerine yasal süreç hakkında bilgilendirme yapıldı ve yıkım işlemleri için belirli bir takvim oluşturuldu. Düzenleme sırasında, köyde yaşayan vatandaşların mağdur edilmemesi için alternatif barınma ve taşınma desteği sağlanacak.
Bursa Valisi'nin talimatıyla oluşturulan teknik heyet, köydeki her bir yapıyı tek tek inceleyerek rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerini hazırladı. Heyet, özellikle köy meydanı, tarihi çeşme ve cami çevresindeki düzenlemelere öncelik verdi. Proje kapsamında ayrıca, yer altına inen elektrik ve telefon hatları, sokak aydınlatmalarının tarihi dokuya uygun hale getirilmesi ve zemin döşemelerinin aslına uygun taşlarla yenilenmesi gibi altyapı çalışmaları da yer alıyor.
Bölge sakinleri ve uzmanlar ne diyor?
Cumalıkızık Muhtarı, yaptığı açıklamada, "Köyümüzün dokusunu bozan yapıların kaldırılmasını destekliyoruz. Ancak bu süreçte hemşehrilerimizin haklarının korunması ve mağduriyet yaşanmaması en büyük önceliğimiz. Valilik ve belediye ile sürekli iletişim halindeyiz" dedi. Bölgede uzun yıllardır rehberlik yapan bir turizm profesyoneli ise, "Cumalıkızık, sadece Bursa'nın değil Türkiye'nin en önemli kültürel miraslarından biri. Yapılan düzenlemeler, hem yerli hem yabancı turistlerin ilgisini artıracak ve köyün ekonomisine katkı sağlayacaktır" ifadelerini kullandı.
Uludağ Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü'nden bir öğretim üyesi, projenin bilimsel danışmanlığını yürüttüklerini belirterek, "Cumalıkızık'ta yapılan her müdahale, uluslararası koruma ilkelerine ve ICOMOS kriterlerine uygun olmalı. Projede bu hassasiyet gözetiliyor. Ancak uygulamanın denetimi ve şeffaflığı büyük önem taşıyor" değerlendirmesinde bulundu.
UNESCO süreci ve geçmiş çalışmalar
Cumalıkızık, 2014 yılında "Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu" adıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmişti. O günden bu yana köyde çeşitli restorasyon ve çevre düzenleme projeleri hayata geçirildi. Ancak son yıllarda artan ziyaretçi baskısı, kontrolsüz yapılaşma ve altyapı yetersizlikleri, alanın koruma statüsünü tehlikeye sokabileceği yönünde uyarılara neden oldu. UNESCO Dünya Mirası Komitesi, 2019 ve 2021 raporlarında Türkiye'ye, alan yönetim planının güçlendirilmesi ve tampon bölgedeki yapılaşmanın kontrol altına alınması tavsiyesinde bulunmuştu.
Bu kapsamda Bursa Büyükşehir Belediyesi, 2022 yılında "Cumalıkızık Alan Yönetim Planı"nı revize ederek, köydeki tüm paydaşların katılımıyla yeni bir yol haritası belirlemişti. Şimdi başlatılan düzenleme çalışmaları, bu planın en önemli ayaklarından birini oluşturuyor. Proje kapsamında ayrıca, köy girişindeki otopark alanının genişletilmesi, ziyaretçi yönetim planının uygulanması ve çevre düzenlemesi gibi adımlar da yer alıyor.
Siyasi yansımalar ve yerel yönetim
Yıldırım Belediye Başkanı, projenin ilçenin turizm potansiyelini artıracağını vurgulayarak, "Cumalıkızık bizim gözbebeğimiz. Tarihi dokuyu koruyarak gelecek nesillere aktarmak hepimizin sorumluluğu. Bu kapsamda valilik, bakanlık ve belediye olarak el birliğiyle çalışıyoruz. Vatandaşlarımızın görüşlerini de dikkate alarak, katılımcı bir anlayışla hareket ediyoruz" şeklinde konuştu. Muhalefet partisi temsilcileri ise, projenin şeffaf yürütülmesi ve kamusal denetimin sağlanması gerektiğini belirterek, "Tarihi dokuya uygun düzenleme adı altında yapılan her işlemin hesabı verilebilir olması lazım. Aksi halde hem kültürel miras zarar görür hem de halkın güveni sarsılır" uyarısında bulundu.
Önümüzdeki günlerde, proje kapsamında ilk etapta belirlenen 15 yapının yıkımına ilişkin ihale sürecinin tamamlanması ve uygulamaya geçilmesi bekleniyor. Valilik, çalışmaların her aşamasının kamuoyuyla paylaşılacağını ve düzenli olarak bilgilendirme toplantıları yapılacağını duyurdu. Ayrıca, köyde yaşayan vatandaşların görüş ve önerilerini iletmeleri için bir danışma hattı oluşturuldu.
Cumalıkızık'ta yürütülen bu düzenleme, sadece fiziksel bir restorasyon değil, aynı zamanda bir kültürel miras yönetimi sınavıdır. Türkiye'nin UNESCO listesindeki diğer alanları için de örnek teşkil edebilecek bu proje, eğer başarılı olursa, hem tarihi dokunun korunmasına hem de yerel kalkınmaya önemli katkı sağlayacaktır. Ancak sürecin bağımsız denetimi, katılımcılığı ve şeffaflığı, projenin kalıcı başarısı için kritik öneme sahiptir. Önümüzdeki aylarda atılacak adımlar, Cumalıkızık'ın geleceğini belirleyecek.
