Nisan ayında Kahramanmaraş'ta bir okulda meydana gelen saldırıda bir öğrencinin bıçakla yaralanması, Türkiye'de ebeveynlerin çocuklarının suçlarından dolayı cezai sorumluluğunu yeniden tartışmaya açtı. Benzer bir tartışma İngiltere'de de siyasetin ana gündem maddelerinden biri haline gelmiş durumda. Peki anne-babalar hangi durumlarda çocuklarının suç işlemesini önlemedikleri için hukuken sorumlu tutulabiliyor? İşte Türkiye ve İngiltere'deki yasal durum.
Türkiye'de ebeveyn sorumluluğu
Türk Ceza Kanunu'na göre, 12-18 yaş arası çocuklar ceza sorumluluğuna sahip ancak ebeveynlerin çocuklarının suçlarından doğrudan cezai sorumluluğu bulunmuyor. Ancak Türk Medeni Kanunu, anne-babaların çocuklarının eğitim, bakım ve gözetiminden sorumlu olduğunu belirtiyor. Eğer bir ebeveyn, çocuğunun suç işlemesini engellemek için gerekli önlemleri almamışsa, bu ihmal nedeniyle hukuki sorumluluk doğabiliyor. Örneğin, çocuğun suç işlemesine göz yummak veya teşvik etmek durumunda ebeveynler 'suça iştirak' veya 'ihmal' suçlamasıyla karşı karşıya kalabiliyor. Ancak bu durum somut delillerle kanıtlanması gereken bir suç. Kahramanmaraş olayında, saldırgan çocuğun ailesi hakkında soruşturma başlatıldı ancak henüz bir iddianame bulunmuyor.
İngiltere'de tartışmalar
İngiltere'de ise durum farklı. Son yıllarda gençler arasında bıçaklı saldırıların artmasıyla hükümet, ebeveynlerin cezai sorumluluğunu artırmaya yönelik adımlar attı. 2023'te çıkarılan bir yasa ile, 16 yaş altı çocuğunun suç işlemesini engellemeyen ebeveynlere para cezası ve hatta hapis cezası verilmesinin önü açıldı. Özellikle çocuğun okula devamsızlık yapması veya suç çetelerine katılması durumunda ebeveynler 'ebeveynlik emri' adı verilen yaptırımlarla karşılaşabiliyor. Bu yaptırımlar, çocuğun belirli saatlerde evde kalmasını sağlama yükümlülüğü gibi şartlar içeriyor. İngiltere'deki tartışma, bu yasaların aşırı müdahaleci olduğu ve düşük gelirli aileleri orantısız şekilde etkilediği eleştirilerini de beraberinde getiriyor.
Uluslararası karşılaştırma
Her iki ülkede de temel prensip, çocuğun suç işlemesinde ebeveynin kusurunun olup olmadığı üzerine kurulu. Türkiye'de cezai sorumluluk daha dar kapsamlıyken, İngiltere'de daha geniş bir uygulama alanı var. Ancak her iki hukuk sistemi de ihmal ile kasıt arasında ayrım yapıyor. Uzmanlar, ebeveyn sorumluluğunun caydırıcı olabileceğini ancak bunun sosyal destek mekanizmalarıyla birlikte uygulanması gerektiğini vurguluyor.
Çocuk suçlarındaki artış, toplumda güvenlik kaygılarını derinleştirirken, ebeveyn sorumluluğu tartışmaları da hız kesmiyor. Özellikle okul saldırıları gibi olaylarda toplumsal infial, yasal düzenlemelerin daha da sertleşmesi yönünde baskı oluşturuyor. Ancak yasaların ne kadar etkili olduğu, yalnızca cezalandırma ile değil, aynı zamanda ailelere yönelik eğitim ve sosyal hizmet desteğiyle mümkün olabilir.
