12 Haziran Dünya Çocuk İşçiliği ile Mücadele Günü'nde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi, Türkiye'de çocuk işçiliğinin vahim tablosunu ortaya koyan veriler yayımladı. 2013 yılından bu yana en az 852 çocuk işçi, çalışırken yaşamını yitirdi. Bu sayı, her yıl ortalama 85 çocuğun iş kazalarında veya meslek hastalıkları sonucu hayatını kaybettiği anlamına geliyor. En fazla ölüm, tarım, inşaat ve küçük sanayi işletmelerinde meydana gelirken, ölen çocukların büyük çoğunluğu 14-17 yaş aralığında. Ancak 6-13 yaş grubunda da en az 112 ölüm kayıtlara geçti.
Ölümlerin yüzde 63'ü tarım ve sanayi sektöründe
İSİG Meclisi raporuna göre, ölümlerin yüzde 38'i tarım işçiliğinde, yüzde 25'i ise imalat ve sanayi sektöründe gerçekleşti. Tarımda daha çok mevsimlik işçi olarak çalışan çocuklar, traktör kazaları, ilaç zehirlenmeleri ve aşırı sıcakta çalışmaya bağlı ölümlerle karşılaşırken; sanayideki ölümler daha çok makine kazaları ve düşmelerden kaynaklandı. İnşaat sektöründe ise yüksekten düşme ve malzeme altında kalma vakaları öne çıktı. Rapor, ölen çocukların yüzde 24'ünün kayıt dışı çalıştırıldığını, bu nedenle ölümlerin resmi istatistiklere tam olarak yansımadığını vurguladı.
Çocuk işçilik yasal boşluklarla besleniyor
Türkiye'de çocuk işçiliğiyle mücadele kapsamında 2023 yılında yürürlüğe giren yönetmelik değişikliğine rağmen, denetimler yetersiz kalıyor. İSİG Meclisi, özellikle mevsimlik tarım işçiliği, atölyeler ve küçük işletmelerde çocuk işçi çalıştırmanın önüne geçilemediğine dikkat çekiyor. Birleşmiş Milletler’in 2022 raporuna göre Türkiye, 15-17 yaş arası çalışan çocuk oranında OECD ülkeleri arasında en yüksek seviyede. Ailelerin ekonomik zorlukları, eğitime erişimdeki engeller ve kültürel normlar, çocuk işçiliğinin temel nedenleri arasında sayılıyor. Uzmanlar, çocuk işçi ölümlerinin önlenmesi için yasal düzenlemelerin yanı sıra etkin denetim, sosyal yardım programlarının artırılması ve okullaşma oranının yükseltilmesi gerektiğini belirtiyor.
İSİG Meclisi Sözcüsü konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Her bir ölüm, sistemin çöküşünü gösteriyor. Çocukların yeri fabrikalar, tarlalar değil; okullardır. Devlet, acilen kayıt dışı çalışmayı sonlandırmalı ve denetimleri artırmalıdır" ifadelerini kullandı.
Geçmişten günümüze çocuk işçi ölümleri
Veriler, 2013'ten 2023'e kadar her yıl düzenli olarak çocuk işçi ölümleri yaşandığını gösteriyor. En yüksek ölüm sayısı 2019'da 112 olarak kaydedilirken, pandemi yılı 2020'de bu sayı 74'e düştü. Ancak 2021'den itibaren yeniden artış eğilimine girildi. 2023 yılı ise 98 ölümle son yılların en yüksek ikinci yılı oldu. Ölümlerin en çok yaşandığı iller sırasıyla Adana, Şanlıurfa, Gaziantep, İstanbul ve Bursa. Bu iller aynı zamanda yoğun tarım ve sanayi faaliyetlerinin olduğu bölgeler.
Çocuk işçiliğiyle mücadelede uluslararası taahhütler de bulunan Türkiye, ILO'nun 182 sayılı sözleşmesini onaylamış durumda. Buna rağmen çocuk işçi sayısındaki azalma yavaş ilerliyor. TÜİK verilerine göre 2022'de 15-17 yaş grubunda çalışan çocuk sayısı 720 bin civarındaydı. STK'lar bu sayının en az 2 milyon olduğunu tahmin ediyor.
Türkiye'de çocuk işçi ölümleri, sadece bir iş güvenliği sorunu değil, aynı zamanda derin bir toplumsal ve ekonomik yapı sorunu olarak önümüzde duruyor. Yetersiz denetim, kayıt dışı ekonomi ve eğitimdeki eşitsizlikler birleşince, küçük bedenler ağır yüklerin altında ezilmeye devam ediyor. Her 12 Haziran'da hatırlanan bu gerçek, yılın tüm günlerinde çözüm bekliyor. Çocukların güvenli bir çevrede büyüme ve eğitim hakkı, en temel insan hakkıdır; bu hakkın tesisi için devlet, işverenler ve sivil toplumun ortak çabası şart.
