Türkiye, Çin menşeli otomobillere yönelik uyguladığı ek gümrük vergileri nedeniyle Dünya Ticaret Örgütü'nde (DTÖ) açılan davayı kaybetti. Karar, Türkiye'nin uluslararası ticaret kurallarına aykırı bulunduğunu ortaya koyarken, milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, bu yenilginin Türkiye'ye yıllık maliyetinin en az 4,5 milyar lira (yaklaşık 100 milyon dolar) olacağını açıkladı. Yavuzyılmaz, Ticaret Bakanlığı'nı 26 Eylül'e kadar temyiz başvurusu yapmaya davet etti.
DTÖ Kararı ve Ek Verginin Kapsamı
Dünya Ticaret Özgürlüğü bünyesinde görülen davada, Türkiye'nin Çin'den ithal edilen otomobillere getirdiği ek vergilerin DTÖ kurallarına uygun olmadığı hükme bağlandı. Söz konusu vergiler, 2023 yılında yürürlüğe girmiş ve Çin menşeli elektrikli araçlara yüzde 40'a varan oranlarda ek gümrük vergisi getirmişti. Türkiye, bu adımı yerli otomotiv sektörünü ve cari açığı koruma gerekçesiyle savunmuştu. Ancak DTÖ paneli, alınan önlemlerin "güvenlik istisnası" kapsamında değerlendirilemeyeceğine ve ayrımcılık yasağını ihlal ettiğine karar verdi.
Kararın ardından Türkiye'nin önünde iki seçenek bulunuyor: Ya DTÖ'nün kararına uyarak ek vergileri kaldıracak ya da temyiz yoluna gidecek. Temyiz süreci için belirlenen son tarih 26 Eylül. Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, yaptığı yazılı açıklamada, "Ticaret Bakanlığı'nı derhal temyiz başvurusu yapmaya çağırıyorum. Aksi halde Türkiye, her yıl milyarlarca lira kaybedecek" dedi.
Yıllık 100 Milyon Dolarlık Fatura
Yavuzyılmaz, kararın Türkiye ekonomisine etkisini şu sözlerle değerlendirdi: "DTÖ kararı, ek vergilerin iptalini gerektiriyor. Bu durumda Çin'den yapılan otomobil ithalatı yeniden artacak ve yerli üretici zor durumda kalacak. Ayrıca Türkiye, DTÖ nezdinde tazminat ödemek zorunda kalabilir. Yıllık maliyetin en az 4,5 milyar lira, yani 100 milyon dolar olacağını tahmin ediyoruz." Bu rakam, ek vergilerin getirdiği ek gelirin yanı sıra, olası tazminat ve pazar kaybı etkilerini de içeriyor.
Uzmanlar, DTÖ kararlarının bağlayıcı olduğunu ve uyulmaması halinde karşı tarafın misilleme önlemleri alabileceğini hatırlatıyor. Çin, Türkiye'ye karşı ek tarifeler uygulayabilir veya DTÖ'den onay alarak tazminat talep edebilir. Bu durumda Türkiye'nin ihracat kalemleri de zarar görebilir.
Arka Plan: Ek Vergilerin Getirilişi ve Sektör Etkisi
Türkiye, 2023 yılında Çin'den ithal edilen elektrikli otomobillere yönelik ek gümrük vergisi kararını Resmi Gazete'de yayımlayarak yürürlüğe koymuştu. Karar, yerli otomotiv sanayisini koruma ve dış ticaret açığını azaltma amacı taşıyordu. Ancak Çin, bu önlemin DTÖ kurallarına aykırı olduğu gerekçesiyle 2024 yılı başında Türkiye'ye karşı dava açtı. DTÖ paneli, 2025 yılı ortasında kararını açıkladı ve Türkiye'yi haksız buldu.
Türkiye'nin otomotiv sektörü, Çin menşeli araçlara getirilen ek vergilerin ardından yerli üretimi artırma yönünde adımlar atmıştı. Ancak DTÖ kararı, bu politikayı sekteye uğratabilir. Sektör temsilcileri, kararın ardından hükümetin yeni bir strateji belirlemesi gerektiğini vurguluyor. Öte yandan, Çin ile ticaret savaşlarının küresel ölçekte arttığı bir dönemde Türkiye'nin aldığı bu karar, uluslararası dengeleri de etkiliyor.
Siyasi Yankılar ve Beklentiler
Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, konuyu TBMM gündemine taşıyacaklarını belirterek, "Ticaret Bakanı'nı Meclis'e çağırıp hesap soracağız. Bu kararın sorumluları, Türkiye'ye verilen zararı açıklamalıdır" dedi. Muhalefet partileri, hükümetin DTÖ kararına karşı hazırlıksız yakalandığını öne sürüyor. İktidar kanadından henüz resmi bir açıklama gelmedi; ancak Ticaret Bakanlığı kaynakları, temyiz sürecinin değerlendirildiğini ve gerekli adımların atılacağını belirtti.
Uzmanlara göre, Türkiye'nin temyiz başvurusu yapması halinde süreç aylarca uzayabilir ve belirsizlik devam eder. Temyizden sonuç alınamazsa Türkiye, ek vergileri kaldırmak zorunda kalacak. Bu da Çin'den otomobil ithalatının yeniden hızlanmasına ve yerli üreticinin rekabet gücünün azalmasına yol açabilir. Ayrıca, DTÖ kararlarına uymayan ülkelere karşı ticaret ortakları misilleme yapabilir; bu da Türkiye'nin ihracat pazarlarında sorunlar yaşamasına neden olabilir.
Önümüzdeki günlerde Ticaret Bakanlığı'nın temyiz başvurusu yapıp yapmayacağı netlik kazanacak. Karar, Türkiye'nin dış ticaret politikasının seyrini ve Çin ile ilişkilerini doğrudan etkileyecek. Ekonomistler, uzun vadede Türkiye'nin DTÖ kurallarına uyumlu politikalar geliştirmesi gerektiğini vurguluyor. Aksi halde benzer davaların önü alınamayabilir ve Türkiye'nin uluslararası ticaretteki itibarı zedelenebilir.
