ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'a yönelik hava saldırılarının yedinci gününde olduğunu resmen açıkladı. İki ülke arasında yürütülen müzakerelerin, tarafların birbirlerini anlaşmayı ihlal etmekle suçlaması sonucu çöktüğü belirtiliyor. CENTCOM'un yaptığı yazılı açıklamada, saldırıların İran'ın askeri altyapısını hedef aldığı ve operasyonların devam edeceği ifade edildi.
Saldırıların kapsamı ve hedefleri
Yetkililer, yedinci gün itibarıyla İran'ın batı ve güney bölgelerindeki füze rampaları, komuta merkezleri ve lojistik tesislerinin vurulduğunu bildirdi. CENTCOM Sözcüsü Tuğgeneral Michael Davis, operasyonların planlandığı gibi ilerlediğini ve İran'ın misilleme kapasitesini zayıflatmayı amaçladıklarını söyledi. Davis, "Saldırıların süresi ve yoğunluğu, sahadaki gelişmelere göre belirlenecek" dedi. Bu açıklamalar, ABD'nin İran'a karşı askeri güç kullanımının kısa vadeli bir operasyon olmadığını ortaya koyuyor.
Diplomatik sürecin çöküşü
Son haftalarda Umman ve Katar arabuluculuğunda yürütülen dolaylı müzakereler, iki tarafın da anlaşma şartlarında uzlaşamaması üzerine çökmüştü. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, ABD'nin yeni yaptırımları kaldırmayı reddettiğini, Washington ise Tahran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurmadığını öne sürdü. Bu karşılıklı suçlamalar, tarafların masadan kalkmasına ve CENTCOM'un operasyon emrini vermesine yol açtı. Bölgedeki analistler, bu çöküşün aslında bir süredir beklenen bir gelişme olduğunu, çünkü her iki tarafın da asgari taleplerinden taviz vermeye yanaşmadığını vurguluyor.
Bölgesel yansımalar ve uluslararası tepkiler
Saldırıların başlamasıyla birlikte Basra Körfezi'ndeki petrol fiyatları yüzde 8'in üzerinde yükselirken, komşu ülkeler endişeyle gelişmeleri izliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, hava sahalarının kullanılmaması konusunda uyarılarda bulundu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, acil toplantı kararı alırken Rusya ve Çin, ABD'yi "provokasyon" yapmakla suçladı. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, taraflara itidal çağrısı yaptı ve diyaloğa dönülmesini istedi. Türkiye ise bölgede gerilimin düşürülmesi için arabuluculuk teklifinde bulunduğunu duyurdu.
Tarihsel bağlam ve olası senaryolar
ABD ile İran arasındaki gerginlik, 2018'de Washington'ın nükleer anlaşmadan çekilmesiyle derinleşmişti. 2020'de General Kasım Süleymani'nin öldürülmesi ve 2023'te İran'ın insansız hava araçlarıyla petrol tankerlerine yönelik saldırıları, iki ülkeyi savaşın eşiğine getirmişti. Şimdi ise CENTCOM'un yedinci gün saldırıları, İran'ın nükleer tesislerine yönelik bir kara harekâtının habercisi mi sorusunu gündeme getiriyor. Uzmanlar, ABD'nin hedeflerinin sınırlı kalabileceğini ancak İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma veya bölgedeki ABD üslerine füze atma riskinin ciddi olduğunu belirtiyor. Her iki senaryo da küresel enerji akışını ve bölgesel istikrarı tehdit ediyor.
Bu gelişmeler ışığında, CENTCOM'un açıklaması ve müzakerelerin çökmesi, ABD-İran çatışmasının yeni ve daha tehlikeli bir aşamaya girdiğini gösteriyor. diplomasiye dönüş için uluslararası baskının artması bekleniyor, ancak mevcut koşullar kısa vadede bir ateşkes ihtimalinin düşük olduğunu ortaya koyuyor. Bölgedeki tüm aktörler, bu sürecin sonuçlarının sadece iki ülkeyi değil, tüm Ortadoğu'yu etkileyeceğinin farkında.
