Çekya Başbakanı Andrej Babis, ülkesinin NATO taahhüdü olan gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYİH) yüzde 2'sini savunma harcamalarına ayırma hedefine bu yıl ulaşamayacağını duyurdu. Babis, bu açıklamayı Brüksel’de düzenlenen NATO savunma bakanları toplantısının ardından yaptı. Çek lider, ekonomik zorluklar ve bütçe kısıtlamalarının hedefin tutturulmasını engellediğini belirtti.
Hedef neden tutturulamadı?
Babis, ülkesinin savunma harcamalarının GSYİH'ya oranının bu yıl yüzde 1,4 civarında kalacağını tahmin ettiklerini söyledi. 2014 yılında NATO üyeleri, Rusya'nın Kırım'ı ilhak etmesinin ardından savunma bütçelerini GSYİH'nın yüzde 2'sine çıkarma sözü vermişti. Ancak birçok üye bu hedefi yakalamakta zorlanıyor. Çekya, 2021'de yüzde 1,3 ile hedefin oldukça gerisinde kalmıştı. Babis, pandemi sonrası ekonomik toparlanmanın yavaş seyrettiğini ve artan enerji fiyatlarının bütçe üzerinde baskı oluşturduğunu ifade etti.
NATO'nun tepkileri ve bölgesel güvenlik
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, daha önce yaptığı açıklamalarda üyelerin yüzde 2 hedefine doğru ilerlemesi gerektiğini vurgulamıştı. Çekya'nın bu hedefi tutturamaması, özellikle Doğu Avrupa'da Rusya tehdidine karşı savunma harcamalarının artırılması çağrılarının yapıldığı bir dönemde dikkat çekiyor. Çekya, 2020'de askeri modernizasyon için 5,7 milyar dolarlık bir plan açıklamış olsa da, bu yatırımların henüz GSYİH oranına yeterli katkıyı yapmadığı görülüyor. Ülke, Polonya ve Slovakya gibi komşularının savunma harcamalarını artırdığı bir ortamda geride kalıyor.
Babis, hükümetinin savunma kapasitesini güçlendirmeye devam edeceğini, ancak kısa vadede yüzde 2 hedefinin gerçekçi olmadığını söyledi. Çekya'nın NATO taahhüdünü yerine getirememesi, ittifak içinde tartışmalara yol açabilir. Özellikle ABD'nin, Avrupalı müttefiklerinden daha fazla savunma harcaması talep ettiği bir dönemde bu durum eleştiri konusu olabilir.
Ekonomik ve politik bağlam
Çekya, 2022'de yüzde 2,5 büyüme kaydetmesine rağmen yüksek enflasyonla mücadele ediyor. Ülkede enflasyon ağustos itibarıyla yüzde 17’nin üzerinde seyrediyor. Merkez bankası faiz oranlarını artırarak enflasyonu kontrol altına almaya çalışırken, hükümetin savunma harcamalarını artıracak mali alanı daralıyor. Babis'in koalisyon hükümeti, aynı zamanda sosyal harcamaları kısmadan savunma bütçesini artırmanın zorluğuyla karşı karşıya. Yaklaşan genel seçimler öncesinde savunma harcamaları hassas bir konu haline gelmiş durumda. Muhalefet, hükümeti NATO taahhütlerini ihmal etmekle suçlarken, Babis ise önceliklerinin vatandaşların refahı olduğunu savunuyor.
