Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani’nin Türkiye ziyareti sırasında canlı yayında beklenmedik bir kriz yaşandı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Irak Başbakanı es-Sudani’nin ortak basın toplantısında, Kalkınma Yolu anlaşmasının imza töreni sırasında Irak Ulaştırma Bakanı Vehb Selman el-Haseni’nin tavırları, protokolü altüst etti. Erdoğan’ın “Beş anlaşma değil miydi?” sözleri salonda şaşkınlık yaratırken, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın devreye girmesiyle kriz çözülmeye çalışıldı.
İmza törenindeki şok anlar
İki ülke arasında ticaret, enerji ve ulaştırma alanlarında beş ayrı anlaşmanın imzalanması bekleniyordu. Ancak kameralar önünde masaya oturan bakanların imza atacağı sırada Irak Ulaştırma Bakanı el-Haseni’nin yerinden kalkıp bir süre tereddüt etmesi ve yetkililerle konuşması, törenin akışını bozdu. Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu durum üzerine hafifçe Irak Başbakanı es-Sudani’ye dönerek “Beş anlaşma değil miydi?” diye sordu. Bu çıkış, salonda kısa süreli bir gerginliğe neden oldu. Ardından Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın hızla sahneye gelerek Irak Dışişleri Bakanı ile kısa bir görüşme yaptığı ve sürecin yönetildiği görüldü.
Krizin nedeni neydi?
Edinilen bilgilere göre, Irak Ulaştırma Bakanı el-Haseni, imzalanacak anlaşmalar arasında kendi bakanlığını ilgilendiren maddelerde değişiklik yapılması gerektiğini düşünerek imzayı geciktirdi. Özellikle Kalkınma Yolu projesi kapsamındaki demir yolu ve kara yolu bağlantılarının finansman detayları konusunda son dakika itirazı olduğu öne sürüldü. Ancak daha sonra Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin’in araya girmesiyle bakan ikna edildi ve tüm anlaşmalar imzalandı. Görüntüler, diplomasinin ne kadar kırılgan olabileceğini bir kez daha gözler önüne serdi.
Kalkınma Yolu anlaşması ne içeriyor?
Türkiye ve Irak arasında uzun süredir gündemde olan Kalkınma Yolu projesi, Basra Körfezi’nden başlayıp Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaşacak dev bir ulaşım koridoru öngörüyor. Proje, Irak’ın güneyindeki Fav Limanı’ndan Türkiye’nin sınırına kadar demir yolu ve otoyol inşasını kapsıyor. İki ülke arasındaki ticaretin hacmini önemli ölçüde artırması ve bölgesel entegrasyonu güçlendirmesi beklenen proje, Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkelerinin de desteğini alıyor.
Erdoğan’ın diplomatik çıkışı
Cumhurbaşkanı Erdoğan, es-Sudani ile yaptığı ortak basın toplantısında, “Türkiye ve Irak arasındaki ilişkileri çok yönlü olarak geliştirmeye kararlıyız. Irak’ın istikrarı ve kalkınması, Türkiye’nin de istikrarı için hayati önem taşıyor” ifadelerini kullandı. Kriz anıyla ilgili doğrudan bir yorum yapmayan Erdoğan, “Güçlü irade ve iş birliği sayesinde bugün önemli imzaları attık” dedi. Başbakan es-Sudani ise iki ülke arasındaki ilişkilerin yeni bir döneme girdiğini vurgulayarak, “Kalkınma Yolu projesi, bölgesel kalkınmanın lokomotifi olacaktır” şeklinde konuştu. Ancak imza töreninde yaşananlar, kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.
Ankara’da yoğun diplomasi
Irak Başbakanı es-Sudani’nin Türkiye ziyareti, başta güvenlik, su paylaşımı ve enerji olmak üzere pek çok kritik başlığı içeriyor. Ziyaret boyunca Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın da katılımıyla çeşitli toplantılar gerçekleştirildi. İmza törenindeki krizin hemen ardından Fidan’ın devreye girmesi, Türk diplomasisinin kriz yönetimindeki başarısı olarak yorumlandı. Uzmanlar, iki ülke arasındaki ilişkilerin köklü bir geçmişe dayandığını ancak son dönemde yaşanan terörle mücadele ve sınır güvenliği konularında ciddi bir iş birliği ihtiyacı olduğuna dikkat çekiyor.
Türkiye-Irak ilişkileri yeni bir sayfa mı açıyor?
Bu ziyaret, iki ülke arasında yıllardır süregelen suçlamaların ve gerginliklerin ardından geldiği için ayrı bir önem taşıyor. Özellikle Kuzey Irak’taki PKK varlığı ve Türkiye’nin sınır ötesi operasyonları zaman zaman ilişkileri germişti. Ancak iki ülke son dönemde diyalog kanallarını güçlendirdi. Kalkınma Yolu projesi, bu diyaloğun somut bir çıktısı olarak görülüyor. Uzmanlar, imza törenindeki krizin sürece gölge düşürmemesi gerektiğini, asıl önemli olanın anlaşmaların hayata geçirilmesi olduğunu belirtiyor. Ankara, Irak’ın kalkınmasına katkı sağlarken aynı zamanda kendi ticari çıkarlarını da korumayı hedefliyor. Bu ziyaretin, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığı yeni bir seviyeye taşıması bekleniyor.
