Çağdaş Türk felsefesinin uluslararası düzeydeki en önemli temsilcilerinden, insan hakları filozofu ve hocaların hocası İoanna Kuçuradi, 90. yaş gününe iki gün kala hayatını kaybetti. Kuçuradi, 4 Ekim 1936’da İstanbul’da doğdu ve 2 Ekim 2026’da aramızdan ayrıldı. Türkiye’de felsefe eğitiminin kurumsallaşmasına öncülük eden, Hacettepe Üniversitesi Felsefe Bölümü’nü kuran ve yıllarca başkanlığını yürüten Kuçuradi, aynı zamanda Türkiye Felsefe Kurumu’nun kurucu başkanıydı. Uluslararası Felsefe Kurumları Federasyonu (FISP) başkanlığını yürüten ilk ve tek Türk kadın filozof olarak da tarihe geçti. Kuçuradi’nin vefatı, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve siyasetçiler tarafından derin üzüntüyle karşılandı.
Felsefe ve İnsan Haklarına Adanmış Bir Ömür
İoanna Kuçuradi, lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü’nde tamamladıktan sonra doktorasını aynı üniversitede verdi. 1969’da Hacettepe Üniversitesi’nde felsefe bölümünü kurdu ve uzun yıllar burada görev yaptı. Kuçuradi, sadece akademik çalışmalarıyla değil, aynı zamanda insan hakları alanındaki etik yaklaşımıyla da tanındı. İnsan haklarını felsefi bir temelde ele alan Kuçuradi, “insan hakları” kavramının evrensel geçerliliğini savundu ve bu konuda uluslararası düzeyde sayısız konferans verdi.
Kuçuradi’nin en bilinen eserleri arasında “İnsan ve Değerleri”, “Etik”, “İnsan Hakları: Kavram ve Sorunlar” ve “Schopenhauer ve İnsan” yer alıyor. Eserleri İngilizce, Almanca, Fransızca ve İspanyolca başta olmak üzere birçok dile çevrildi. Felsefe eğitiminde “Kuçuradi ekolü” olarak anılan bir yaklaşım geliştirdi; öğrencilerine sadece bilgi aktarmakla kalmayıp, eleştirel düşünme ve etik sorumluluk bilinci aşıladı. Türkiye’nin yetiştirdiği birçok felsefe profesörü, onun öğrencisi olmaktan gurur duydu.
1990’lı yıllarda Türkiye’de yaşanan insan hakları ihlallerine karşı cesur duruşuyla da hatırlanan Kuçuradi, bu yönüyle sık sık “çağımızın Antigone’si” olarak anıldı. Antigone, Sofokles’in tragedyasında devletin haksız yasalarına karşı vicdanın sesini savunan bir figürdür. Kuçuradi de tıpkı Antigone gibi, evrensel etik değerlerin ve insan onurunun savunucusu oldu. Bu benzetme, onun felsefi duruşunu ve sivil itaatsizlik anlayışını yansıtması açısından anlamlı bulundu.
Uluslararası Alanda Türkiye’nin Gururu
İoanna Kuçuradi, 1988-1998 yılları arasında Uluslararası Felsefe Kurumları Federasyonu’nun (FISP) başkanlığını yürüttü. Bu göreve seçilen ilk Türk ve ilk kadın filozof olma özelliğini taşıyor. Ayrıca UNESCO’nun felsefe ve etik komisyonlarında aktif rol aldı; “İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi”nin felsefi temelleri üzerine çalışmalar yaptı. 2000’li yıllarda Türkiye’de felsefe eğitiminin yaygınlaşması için çaba gösterdi; birçok lisede felsefe derslerinin zorunlu hale gelmesinde etkili oldu.
Kuçuradi, 2003 yılında Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) üyeliğine seçildi. Yurt içi ve yurt dışında sayısız ödül aldı: Bunlar arasında “Türkiye Cumhuriyeti Liyakat Nişanı”, “Fransa Légion d’honneur” ve “Almanya Federal Liyakat Nişanı” bulunuyor. Ayrıca 2019’da “Felsefe ve İnsan Hakları” alanında verilen uluslararası “Nelson Mandela Onur Ödülü”ne layık görüldü.
Türkiye’deki siyasi partiler, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları Kuçuradi’nin vefatı sonrası taziye mesajları yayımladı. Cumhurbaşkanı, “Türkiye’nin yetiştirdiği en büyük düşünürlerden birini kaybettik” derken; muhalefet liderleri de onun insan hakları mücadelesini örnek gösterdi. Hacettepe Üniversitesi, Kuçuradi’nin anısına bir anma töreni düzenleyeceğini duyurdu.
Kuçuradi’nin vefatı, sadece Türkiye için değil, dünya felsefe camiası için de büyük bir kayıp. Uluslararası Felsefe Kurumları Federasyonu, yayımladığı başsağlığı mesajında, “İoanna Kuçuradi, felsefenin evrensel dilini en iyi konuşanlardan biriydi. Onun mirası, insan hakları mücadelesinde yol gösterici olmaya devam edecek” ifadelerine yer verdi.
Kuçuradi’nin cenazesinin, doğduğu şehir olan İstanbul’da toprağa verileceği öğrenildi. Türkiye Felsefe Kurumu, önümüzdeki günlerde bir anma etkinliği düzenleyecek. Kuçuradi’nin son kitabı “Etik ve Siyaset”in ise ölümünden kısa süre önce yayımlandığı belirtildi.
İoanna Kuçuradi, geride bıraktığı onlarca kitap, makale ve yetiştirdiği binlerce öğrenciyle Türk düşünce hayatında silinmez bir iz bıraktı. Onun “insanı merkeze alan” felsefesi, bugünün kutuplaşmış dünyasında daha da büyük bir anlam taşıyor. Çağımızın Antigone’si, vicdanın ve aklın sesi olarak her zaman hatırlanacak.
