Çinli otomobil üreticisi BYD'nin Manisa'ya yapmayı planladığı yatırımı iptal etmesi, Türkiye'de siyasi tartışmalara yol açtı. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Meclis'teki soru önergelerine verdiği yanıtlarda, söz konusu teşviklerin akıbeti konusunda net bir açıklama yapmaktan kaçındı. Muhalefet milletvekillerinin ısrarlı sorularına rağmen bakanlık, BYD'ye sağlanan teşviklerin geri ödenip ödenmeyeceğine dair somut bir bilgi paylaşmadı.
Teşviklerin akıbeti muamma
BYD, geçtiğimiz yıl Manisa'da elektrikli araç üretim tesisi kurmak için niyet açıklamış ve bu kapsamda Türkiye'den çeşitli teşvikler almıştı. Ancak şirket, küresel ekonomik koşulları gerekçe göstererek yatırım kararını askıya aldı. Bunun üzerine muhalefet, verilen teşviklerin geri alınıp alınmadığını sorguladı. Bakanlık, Meclis’e ilettiği yazılı yanıtta, 'Yatırımcılarla yapılan sözleşmeler kapsamında yükümlülükler yerine getirilmemiştir' ifadesini kullanmakla yetindi. Ancak teşviklerin geri ödenmesine yönelik herhangi bir yaptırım uygulanıp uygulanmadığına dair bilgi vermedi.
Siyasi tartışmalar alevlendi
CHP ve İYİ Parti milletvekilleri, konuyu Meclis gündemine taşıdı. CHP Manisa Milletvekili Ahmet Vehbi Bakırlıoğlu, 'Milyarlarca liralık teşvik boşa mı gitti? Bakanlık bu soruya yanıt vermekten kaçınıyor' dedi. İYİ Parti Sözcüsü ise 'Yabancı yatırımcılara verilen teşviklerin denetimsiz olduğu ortaya çıktı' eleştirisinde bulundu. AK Parti kanadı ise 'BYD'nin yatırımı tamamen iptal olmadı, sadece ertelendi' yorumunu yaparak tartışmaları yatıştırmaya çalıştı. Bakanlık yetkilileri, sürecin devam ettiğini ve yatırımcıyla görüşmelerin sürdüğünü belirtti.
Geçmişte de benzer örnekler var
BYD'nin Manisa yatırımından vazgeçmesi, Türkiye'de yabancı yatırımcılara sağlanan teşviklerin denetimi konusunu yeniden gündeme getirdi. Geçmişte benzer şekilde teşvik alıp yatırım yapmayan şirketler olduğu, ancak bunlara yaptırım uygulanmadığı biliniyor. Uzmanlar, teşvik mevzuatında yatırımın gerçekleşmemesi durumunda verilen desteklerin faiziyle geri alınması gerektiğini, ancak uygulamada bunun takibinin zayıf kaldığını ifade ediyor. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) verilerine göre, son 10 yılda teşvik belgesi alan yatırımların yaklaşık yüzde 30'u gerçekleşmedi.
Bu durum, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından soru işaretleri yaratıyor. BYD örneği, teşvik sisteminin yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Şirketin yatırımdan vazgeçme kararı, Türkiye'nin yabancı yatırım çekme stratejilerinin sorgulanmasına neden olurken, iktidarın konuya ilişkin net bir pozisyon alamaması tartışmaları derinleştiriyor.
Bağımsız bir değerlendirme yapmak gerekirse, BYD vakası teşvik politikalarının şeffaflık ve hesap verebilirlik boyutunun zayıflığını gösteriyor. Yatırım taahhütlerinin ciddiye alınması ve teşviklerin geri dönüşüm mekanizmalarının güçlendirilmesi, hem kamu maliyesi hem de yatırım ortamının güvenilirliği açısından elzem görünüyor.
